News-Serwis

Kalendarium historyczne

30.11 Kalendarium historyczne

30 listopada 2015
00:01

1427 – Urodził się Kazimierz Jagiellończyk, syn Władysława Jagiełły, Wielki Książę Litewski i Król Polski. W latach 1453-1466 zwyciężył Zakon Krzyżacki i odzyskał dla Polski Pomorze Gdańskie, ziemię chełmińską i Warmię. Przyłączył też księstwo oświęcimskie i część Mazowsza. Za jego panowania dynastia Jagiellonów zasiadła na tronach Litwy, Czech i Węgier. Przyczynił się do wzmocnienia znaczenia Sejmu i sejmików. Zmarł 7 czerwca 1492 roku

1466 – Urodził się Andrea Doria, włoski dowódca floty, polityk genueński. Dowodził flotą w służbie królów Neapolu, papieży, króla Francji Franciszka I, cesarza Karola V. W 1527 roku wyzwolił Genuę spod wpływów francuskich i ustanowił tam Republikę Genueńską stając na jej czele. Zmarł 25 listopada 1560 roku.

1508 – Urodził się Andrea Palladio, architekt włoski, teoretyk architektury. Zaprojektował między innymi kościół San Giorgio Maggiore w Wenecji. Jeden z pierwszych nowożytnych architektów, który sformułował w formie traktatu – „Cztery księgi o architekturze” – zasady organizacji i projektowania przestrzeni rezydencjalnych. Zmarł 19 sierpnia 1580 roku.

1591 – Urodził się Andrzej Bobola, jezuita, kaznodzieja, misjonarz, męczennik, święty Kościoła katolickiego, kanonizowany w kwietniu 1938 roku. Autor tekstu ślubów lwowskich króla Jana Kazimierza. Jeden z patronów Polski, patron Warszawy. Torturowany i zamordowany przez Kozaków 16 maja 1657 roku podczas powstania Chmielnickiego, za nawracanie ruskiej ludności prawosławnej na katolicyzm.

1670 – Urodził się John Toland, irlandzki pisarz polityczny, teolog i filozof, deista. Po zerwaniu z katolicyzmem stał się zwolennikiem racjonalistycznej interpretacji „Biblii”. Jest autorem deistycznej liturgii „Pantheisticon”. Zmarł 11 marca 1722 roku. 345 rocznica.

1748 – Urodził się Joachim Albertini, włoski kompozytor operowy i kapelmistrz. Komponował utwory instrumentalne i wokalne. Głównymi jego dziełami są opery „Don Juan” i „Don Giovanni”. Dyrygent kapeli dworskiej u Stanisława Augusta Poniatowskiego. Od 1777 roku tworzył i działał w Polsce. Zmarł 27 marca 1812 roku.

1768 – Urodził się Jędrzej Śniadecki, lekarz, chemik, biolog, pedagog i filozof, profesor Uniwersytetu Wileńskiego. Był twórcą polskiego słownictwa chemicznego i autorem pierwszego polskiego podręcznika chemii. Krzewiciel higieny i dietetyki, pionier wychowania fizycznego w Polsce. Autor podręczników „Początki chemii” i „Teoria jestestw organicznych”. Zmarł 12 maja 1838 roku.

1783 – Urodził się Andrzej Dybek, lekarz chirurg, jeden z organizatorów i profesor Uniwersytetu Warszawskiego, współtwórca Warszawskiego Towarzystwa Lekarskiego. Ulepszył wiele narzędzi operacyjnych. Napisał prace, między innymi „O klinice chirurgicznej” i „Uwagi nad niektórymi chorobami i operacjami”. Zmarł 5 lutego 1826 roku.

1808 – Polscy szwoleżerowie pod dowództwem pułkownika Jana Kozietulskiego zdobyli pozycje na przełęczy Somosierra w Górach Kastylijskich w Hiszpanii, otwierając drogę wojskom napoleońskim do Madrytu.

1835 – Urodził się Mark Twain właśc. Samuel Langhorne Clemens, amerykański pisarz pochodzenia szkockiego, satyryk i humorysta. Autor powieści „Przygody Tomka Sawyera”, „Przygody Hucka Finna” „Włóczęga za granicą”, „Tajemniczy przybysz”, „Królewicz i żebrak” oraz autobiograficznej „Życie na Missisipi” opisującej okres, kiedy pisarz był pilotem statków rzecznych. Zmarł 21 kwietnia 1910 roku. 180 rocznica

1868 – Zmarł Hipolit Cegielski, wielkopolski przemysłowiec, filolog, działacz społeczny. W 1846 roku założył w Poznaniu fabrykę narzędzi i maszyn rolniczych – Zakłady im. Hipolita Cegielskiego. Jeden z pierwszych autorów literatury o tematyce technicznej, autor pracy „Narzędzia i machiny rolnicze”. Współtwórca, wraz z Karolem Marcinkowskim, „Towarzystwa Przemysłowego”.

1869 – Urodził się Stanisław Wyrzykowski, poeta, pisarz, tłumacz okresu Młodej Polski. Uprawiał lirykę refleksyjną z optymistyczną wizją świata. Autor trylogii powieściowej „Moskiewskie gody” oraz cenionych i do dziś wznawianych przekładów prozy Poego, Conrada, Kiplinga i Nietzschego. Zmarł 16 lutego 1949 roku.

1869 – Urodził się Nils Gustaf Dalén, szwedzki inżynier i wynalazca. W 1912 roku otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki „za wymyślenie automatycznych regulatorów przeznaczonych, w połączeniu z zasobnikami gazu, do zasilania światłem latarni morskich i pław świetlnych, co przyczyniło się do zwiększenia bezpieczeństwa żeglugi”. Zmarł 9 grudnia 1937 roku.

1871 – Urodził się Paul Valéry, francuski poeta i eseista, autor zbioru poezji „Album de vers anciens”, członek Akademii Francuskiej. Zmarł 20 lipca 1945 roku.

1874 – Urodził się Winston Leonard Churchill, brytyjski mąż stanu, pisarz, historyk i strateg. Premier w latach 1940-45, 1951-55. Laureat Literackiej Nagrody Nobla w 1953 roku za liczne eseje historyczne i 12-tomowe pamiętniki. Współautor porządku jałtańskiego. W sprawach Polski poszedł na kompromis ze Stalinem i zgodził się na utworzenie wschodnich granic Polski na podstawie tzw. linii Curzona. W marcu 1946 roku w przemówieniu w Fulton uznał zależność państw Europy Wschodniej od ZSRR, a użyty przez niego zwrot „żelazna kurtyna” pozostał synonimem zimnej wojny, podziału Europy i świata. W 2002 roku wygrał plebiscyt BBC na najwybitniejszego Brytyjczyka w historii. Zmarł 24 stycznia 1965 roku.

1874 – Urodziła się Lucy Maud Montgomery, kanadyjska pisarka, autorka „Ani z Zielonego Wzgórza” i sześciu kolejnych książek o Ani, między innymi: „Ania z Avonlea”, „Ania na Uniwersytecie” i „Wymarzony dom Ani”. W 1923 roku jako pierwsza kobieta w historii Kanady została wybrana na członkinię Królewskiego Towarzystwa Sztuk Pięknych. Zmarła 24 kwietnia 1942 roku.

1880 – Urodził się Adam Czerniaków, inżynier, działacz oświatowy i społeczny, publicysta,senator z ramienia BBWR, przewodniczący Rady Żydowskiej w Getcie Warszawskim. Popełnił samobójstwo 24 lipca 1942 roku, protestując przeciwko deportacjom Żydów z getta do obozu zagłady w Treblince. Od 6 września 1939-go codziennie aż do śmierci pisał osobisty dziennik, zawierający informacje o problemach getta, poleceniach otrzymanych od okupanta, spotkaniach, własnych przeżyciach. 135 rocznica

1888 – Urodził się Stanisław Vicenz, pisarz, eseista, badacz kultury, tłumacz i filozof. Autor szkiców o życiu dawnej Galicji. Znawca Huculszczyzny. W latach 20. XX wieku pracował jako redaktor miesięcznika „Droga”. Po wojnie pisał do paryskiej „Kultury”. Autor prac „Na wysokiej połoninie”, „Po stronie pamięci”, „Dialog z Sowietami”, „Tematy żydowskie”. Od 1939 roku mieszkał za granicą. Zmarł 28 stycznia 1971 roku.

1889 – Urodził się Andrzej Teslar, poeta, tłumacz literatury, publicysta, major Wojska Polskiego. Był żołnierzem Legionów od 1914 do 1917 roku, od 1922 roku przebywał za granicą. Wykładał teorię wojskowości w Centre d’Études Polonaises w Paryżu. Podczas drugiej wojny światowej – oficer łącznikowy Naczelnego Dowództwa Armii Polskiej we Francji. Od 1953 wykładał na Polskim Uniwersytecie na Obczyźnie w filii w Chicago. Przetłumaczył na francuski powieść „Krzyżacy” Henryka Sienkiewicza. Wydał podręcznik do nauki języka angielskiego i języka francuskiego dla żołnierzy. W 1935 otrzymał Srebrny Wawrzyn Akademicki Polskiej Akademii Literatury. Zmarł 23 lipca 1961 roku.

1889 – Urodził się Edgar Douglas Adrian, brytyjski neurofizjolog, badacz funkcjonowania układu nerwowego i narządów zmysłu. Profesor Uniwersytetu Cambridge. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny w 1932 roku wraz z Charlesem Sherringtonem. Zmarł 4 sierpnia 1977 roku.

1900 – Zmarł Oscar Wilde, angielski poeta, aforysta, pisarz, reprezentant modernistycznego estetyzmu, mistrz paradoksu. Rozgłos przyniosły mu wypowiedzi o sztuce, zawierające stwierdzenia zaskakujące, sprzeczne z powszechni przyjętymi tzw. paradoksy. Autor powieści „Portret Doriana Graya”, komedii obyczajowych „Brat marnotrawny”, ”Wachlarz Lady Windermere”, „Bądźmy poważni na serio”, a także bajek, esejów, nowel i wierszy – jak „Ballada o więzieniu w Reading”, w którym przebywał 2 lata. Urodził się 16 października 1854 roku. 115 rocznica

1901 – Zmarł Edward John Eyre, angielski podróżnik, badacz kontynentu australijskiego, odkrywca największego jeziora w Australii, nazwanego jego imieniem oraz jeziora Torrens i Gór Flindersa. W latach 1840-1841 (z towarzyszącym mu Aborygenem Wylie) jako pierwszy Europejczyk przeszedł linię brzegową Wielkiej Zatoki Australijskiej i niziny Nullarbor. Było to pierwsze przejście białego człowieka przez pustynne obszary południa Australii. W latach 1862-1866 pełnił funkcję gubernatora Jamajki. Urodził się 5 sierpnia 1815 roku.

1904 – Urodził się Andrzej Kuśniewicz, poeta, pisarz, dyplomata. W czasie wojny – żołnierz Polskich Sił Zbrojnych, więzień obozów koncentracyjnych. Wieloletni redaktor „Miesięcznika Literackiego”. Autor powieści: „Król Obojga Sycylii”, „Strefy”, „Trzecie królestwo”, „Eroica”, „Stan nieważkości”, „Witraż”, „W drodze do Koryntu” oraz zbiorów poezji: „Diabłu ogarek”, „Piraterie”, „Czas prywatny”, „Słowo o nienawiści”. (zm. 14.05.1993)

1904 – Urodził się Clyfford Still, amerykański malarz, wykładowca sztuki na Uniwersytecie Stanowym w Waszyngtonie i w Kalifornijskiej Szkole Sztuk Pięknych w San Francisco. Był przedstawicielem „malarstwa barwnych płaszczyzn” – tworzył obrazy niefiguratywne, oparte na skomplikowanym zestawianiu różnych barw. (zm. 23.06.1980)

1915 – Urodził się Henry Taube, amerykański chemik, prowadził prace z dziedziny chemii nieorganicznej, profesor Uniwersytetu Stanforda. Za badania nad mechanizmami przenoszenia elektronów w reakcjach utleniania i redukcji otrzymał w 1983 roku Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii. Zmarł 16 listopada 2005 roku. 100 rocznica

1917 – Urodziła się Joanna Guze, historyk sztuki, popularyzatorka malarstwa, tłumaczka literatury francuskiej i rosyjskiej. Autorka prac „Impresjoniści”, „Na tropach sztuki”, „Twarze z portretów”, „Spotkania w muzeach świata” oraz słuchowisk radiowych dla młodzieży. Zmarła 12 stycznia 2009 roku.

1926 – Urodził się Andrew Victor Schally, amerykański biochemik i lekarz polskiego pochodzenia. Od 1962 roku profesor uniwersytetu w Nowym Orleanie. Za odkrycie zjawiska wydzielania hormonów w podwzgórzu mózgu otrzymał w 1977 roku nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny, wspólnie z Rosalyn Yalow i Rogerem Guilleminem.

1930 – Urodził się Andrzej Gąsiennica-Roj, narciarz, alpejczyk, wielokrotny mistrz i reprezentant Polski, olimpijczyk z Oslo w 1952 roku i Cortina d’Ampezzo w 1956 roku. Także rajdowiec, trener i ekspert FIS do spraw narciarstwa zjazdowego. Zmarł 15 lipca (podają też 15 listopada) 1989 roku. 85 rocznica

1931 – Urodził się Jan Himilsbach, aktor, pisarz, autor zbiorów opowiadań „Monidło”, „Przepychanka”, z zawodu kamieniarz. W filmach grał epizody. Ze względu na charakterystyczny wygląd i zachrypnięty głos obsadzano go zazwyczaj w rolach ludzi z marginesu. Wystąpił między innymi w obrazach: „Rejs”, „Książę sezonu”, „Nie ma róży bez ognia”, „Wiosna panie sierżancie”, „Brunet wieczorową porą”, „Jan Serce”. Był znany z niekonwencjonalnego stylu życia, zasłynął też jako autor specyficznych złotych myśli. Niezwykle barwna postać warszawskiego świata artystycznego. Zmarł 11 listopada 1988 roku.

1945 – W Londynie powstał Związek Pisarzy Polskich na Obczyźnie. Na prezesa wybrano Stanisława Strońskiego. 70 rocznica

1945 – Urodził się Roger Glover, kompozytor, muzyk, producent, autor tekstów, basista grupy Deep Purple w latach 1969-1973 oraz od 1984-go. Zajmuje się także amatorsko fotografią artystyczną oraz malarstwem. Występował gościnnie na płytach wielu wykonawców. W latach 70. był producentem płyt między innymi grup Nazareth i Judas Priest. 70 rocznica

1947 – W Hollywood zmarł Ernst Lubitsch, niemiecki reżyser filmowy, twórca filmów „Anna Boleyn” i „Parada miłości”. Urodził się 28 stycznia 1892 roku.

1947 – Urodził się David Alan Mamet, amerykański dramatopisarz pochodzenia żydowskiego, scenarzysta i reżyser filmowy. Autor scenariuszy do filmów „Listonosz zawsze dzwoni dwa razy”, „Werdykt”, „Nietykalni”. Wyreżyserował obrazy: „Hiszpański więzień”, „Fortuna kołem się toczy”, „Skok”.

1955 – Urodził się Marek Sobczyk, malarz, grafik, teoretyk sztuki, pedagog, tworzy kompozycje figuralne, instalacje
i obiekty przestrzenne. W latach 1991-1996 prowadził wspólnie z Jarosławem Modzelewskim prywatną Szkołę Sztuki w Warszawie. Autor książki „Uproszczenie sztuki”. 60 rocznica

1957 – Zmarł Beniamino Gigli, włoski śpiewak operowy – tenor. Występował na scenach, między innymi mediolańskiej La Scali, nowojorskiej Metropolitan Opera. Był uznawany za następcę Enrico Caruso. Wykonywał partie liryczne w operach Giuseppe Verdiego, Giacomo Pucciniego i Amilcare Ponchiellego, a także popularne pieśni włoskie, szczególnie neapolitańskie. Urodził się 20 marca 1890 roku.

1960 – Na emigracji w Waszyngtonie zmarł Antoni Chruściel, pseudonim „Monter”, generał, dowódca wszystkich oddziałów walczących w Powstaniu Warszawskim. Po kapitulacji powstania przebywał w oflagu koło Norymbergi. Po wojnie był zastępcą Szefa Sztabu Głównego Polskich Sił Zbrojnych w Londynie, później – Inspektorem Komisji Likwidacyjnej. Władze PRL pozbawiły go polskiego obywatelstwa, decyzję tę uchylono dopiero 11 lat po jego śmierci. Trzykrotnie odznaczony krzyżem Virtuti Militari i trzykrotnie Krzyżem Walecznych. W 2004 roku jego prochy spoczęły na warszawskich Powązkach. Urodził się 16 czerwca 1895 roku. 55 rocznica

1966 – Barbados obchodzi święto narodowe w rocznicę proklamowania niepodległości.

1970 – Zmarła Nina Ricci, francuska kreatorka mody, z pochodzenia Włoszka. W 1932 roku założyła w Paryżu z synem Robertem dom mody Nina Ricci i firmę produkującą perfumy i kosmetyki. Urodziła się 14 stycznia 1882 roku. 45 rocznica

1979 – Wytwórnia Muzyczna Harvest wydała album „The Wall” zespołu Pink Floyd. Oficjalna premiera płyty odbyła się podczas MIDEM w Cannes w 1980 roku. Album okazał się jednym z najlepiej sprzedających się w historii muzyki rockowej (23-krotna platynowa płyta) i wywarł znaczny wpływ na muzyków z kręgu rocka. W 2003 roku został sklasyfikowany na 87. miejscu listy 500 albumów wszech czasów magazynu Rolling Stone.

1979 – Zmarł Herbert Marx, znany jako Zeppo, jeden z braci Marx, amerykański aktor, komik. Wraz z braćmi grał między innymi w filmach: „Małpi interes”, „Orzechy kokosowe”, „Końskie pióra”, „Kacza zupa”.

1987 – Zmarł James Baldwin, afroamerykański pisarz i eseista. W powieściach, dramatach i publicystyce wypowiadał się za równouprawnieniem ludności murzyńskiej. Napisał „Nikt nie zna mojego imienia”, „Inny kraj”, „Na spotkanie człowieka”. Urodził się 2 sierpnia 1924 roku.

1988 – Odbyła się telewizyjna debata Lecha Wałęsy z Alfredem Miodowiczem, transmitowana przez TVP1. Jej tematem był pluralizm związkowy oraz sytuacja polityczna w Polsce. Po transmisji, 63 procent oglądających przyznało zwycięstwo Wałęsie. Było to pierwsze pojawienie się Lecha Wałęsy w telewizji od czasu stanu wojennego, wprowadzonego 13 grudnia 1981 roku.

1994 – W Krakowie rozpoczęło działalność Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej „Manggha”, obecnie Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej „Manggha”. Jest to nowoczesny obiekt, odwołujący się do dawnej sztuki tego kraju. Oprócz stałej ekspozycji organizowane są także wystawy czasowe, związane ze sztuką, kulturą i techniką japońską. Ponadto instytucja prowadzi kursy parzenia herbaty, układania kwiatów (Ikebana) oraz kursy języka japońskiego.

2003 – Zmarła Gertrude Ederle, amerykańska pływaczka, pierwsza kobieta, która (6 sierpnia 1926 roku) przepłynęła kanał La Manche. Była 3-krotną medalistką olimpijską z Paryża w 1924 roku i 4-krotną rekordzistką świata. Urodziła się 23 października 1905 roku.

2010 – Zmarła Gabriela Kownacka, aktorka teatralna i filmowa. Występowała w teatrach warszawskich – Współczesnym, Studio i Narodowym. Zagrała w kilkudziesięciu filmach, w tym: „Halo Szpicbródka”, „Trędowata”, „Urodziny młodego warszawiaka”, „Kronika wypadków miłosnych”. Dużą popularność przyniosła jej rola Anki Kwiatkowskiej w serialu telewizyjnym „Rodzina zastępcza”. Wystąpiła w ponad 60 rolach Teatru Telewizji i zagrała w 40. spektaklach teatralnych. Urodziła się 25 maja 1952 roku. 5 rocznica

2011 -Zmarł Zdenek Miler, czeski scenarzysta i rysownik, twórca filmów animowanych, w tym słynnego Krecika – bohatera kreskówek dla dzieci. Stworzył około 70 filmów, większość z nich o Kreciku. Za pierwszy z nich „Jak Krecik dostał nowe spodenki” w 1956 roku na festiwalu w Wenecji otrzymał nagrodę Weneckiego Lwa, a następnie nagrodę na festiwalu w Montevideo. Urodził się 21 lutego 1921 roku.

Informacyjna Agencja Radiowa/IAR/E.Porycka/dok.

Tagi
Poleć

Powiązane artykuły

Komentarze