News-Serwis

Kalendarium historyczne

29.11 Kalendarium historyczne

29 listopada 2015
00:01

1314 – Zmarł Filip IV Piękny, król Francji od 1285 roku. Dążył do wzmocnienia państwa poprzez ekspansję terytorialną, centralizację władzy i podporządkowanie Kościoła. Opanował Flandrię, Nawarrę, Szampanię i Burgundię. Szukając środków na prowadzenie wojen, opodatkował dochody francuskiego duchowieństwa, co doprowadziło do konfliktu z papieżem. Skonfiskował majątki Żydów i Zakonu Templariuszy. Za jego panowania bardzo wzrosła rola i znaczenie Paryża.

1516 – Zmarł Giovanni Bellini, włoski malarz, okresu odrodzenia, twórca weneckiej szkoły kolorystycznej, tworzył głównie wielkie obrazy ołtarzowe i kompozycje religijne – „Opłakiwanie”, „Chrystus na Górze Oliwnej”. (ur. około 1430)

1643 – Zmarł Claudio Monteverdi, włoski kompozytor, twórca oper, jeden z najważniejszych twórców w historii muzyki, który przyczynił się do powstania stylu barokowego w muzyce, autor oper: „Orfeusz”, „Powrót Odyseusza do ojczyzny”, „Arianna”, „Koronacja Poppei”, „Orfeusz”, baletów, madrygałów scenicznych, mszy oraz innych kompozycji. (ur. 15.05.1567)

1694 – Zmarł Marcello Malpighi, włoski lekarz i anatom, pionier badań anatomicznych roślin i zwierząt. Jako jeden z pierwszych prowadził obserwacje mikroskopowe tkanek roślinnych i zwierzęcych. Odkrył i opisał: krwinki, naczynia włosowate, pęcherzykowatą budowę płuc, kłębki naczyń włosowatych w nerkach, system tchawek i przetchlinek u owadów, a także cewkowate narządy wydalnicze – cewki Malpighiego. Urodził się 10 marca 1628 roku.

1780 – Zmarła Maria Teresa Habsburg, cesarzowa Austrii od 1745 roku, królowa Czech i Węgier. Prowadziła rządy w duchu oświeceniowego absolutyzmu. Dzięki przeprowadzonym reformom administracji, sądownictwa, oświaty, armii i finansów, Austria stała się mocarstwem europejskim. Stolica kraju – Wiedeń, została drugim po Paryżu, ośrodkiem sztuki, kultury, życia towarzyskiego oraz mody w Europie. Władczyni Austrii wzięła udział w I rozbiorze Polski. (ur. 13.05.1717) 235 rocznica

1805 – W Człuchowie urodził się Friedrich Kasiski, niemiecki kryptolog i archeolog. Zajmował się archeologią prehistorycznych grobowców, prace wykopaliskowe prowadził na terenach przyległych do rodzinnego miasta. Jego eksponaty dały podwaliny berlińskiemu muzeum etnograficznemu. Autor pracy „Szyfry i sztuka ich łamania”. Zmarł 22 maja 1881 roku. 210 rocznica

1825 – Urodził się Jean Martin Charcot, francuski lekarz, neurolog, jeden z twórców psychiatrii. W leczeniu stosował sugestię i hipnozę. Profesor Kliniki Chorób Nerwowych w Paryżu. We współczesnej medycynie od jego nazwiska pochodzą następujące nazwy: staw Charcota i triada Charcota. Zmarł 16 sierpnia 1893 roku. 190 rocznica

1830 – Wybuchło Powstanie Listopadowe. Jego celem było odzyskanie niepodległości i wyzwolenie Królestwa Polskiego spod panowania Rosji. Tego dnia podoficerowie Szkoły Podchorążych Piechoty w Warszawie zaatakowali Belweder, który był siedzibą rosyjskiego dowódcy Armii Polskiej wielkiego księcia Konstantego Pawłowicza Romanowa. Powstanie trwało blisko 11 miesięcy, upadło 21 października 1831 roku. Mimo klęski odbiło się szerokim echem w Europie. Niemiecki dziennik „Allgemaine Anzeiger” z 21 października 1831 roku pisał: „Warszawa padła, polska armia przestała istnieć.(…) Zyskali jednak Polacy szacunek, podziw i uznanie całej Europy. Tego uznania i odwagi nie może Polakom odmówić nawet wróg”. 185 rocznica

1837 – Z inicjatywy Joachima Lelewela powstało Zjednoczenie Emigracji Polskiej. W programie zakładało dążenie do niepodległości i przywrócenia Polski w granicach sprzed 1772 roku.

1835 – Urodziła się Cixi, Xiaoqin Xian, chińska cesarzowa w latach 1861-1908, z dynastii Qing, znana również jako Cesarzowa Wdowa i Cesarzowa Orchidea. Jej polityka doprowadziła do klęski Chin w wojnach z obcymi mocarstwami i utraty niezależności. W ostatnich latach życia Cixi próbowała wprowadzić ograniczone zmiany: zezwoliła na otwarcie szkół, modernizację armii i budowę kolei. Zmarła 15 listopada 1908 roku. 180 rocznica

1849 – Urodził się John Fleming, brytyjski radiotechnik i elektronik, wynalazca diody, profesor Uniwersytetu Londyńskiego. Eksperymentując z żarówką z dodatkową płytką podłączaną do różnych napięć, odkrył zjawisko prostowania prądu. Zmarł 18 kwietnia 1945 roku.

1864 – Masakra w Sand Creek w Stanach Zjednoczonych, podczas której zamordowano około 150. Indian. Oddziały milicji z Kolorado, dowodzone przez Johna Miltona Chivingtona dokonały masakry na zaskoczonych mieszkańcach wioski Indian z plemion Czejenów i Arapahów, nad strumieniem Sand Creek, na równinach Kolorado. Wydarzenie to zmusiło Indian do przyjęcia warunków kapitulacji i zamieszkania w rezerwacie.

1874 – Urodził się Antonio Egas Moniz, portugalski neurolog, twórca psychochirurgii, który pierwszy wykonał arteriografię i leukotomię. Laureat Nagrody Nobla w 1949 roku, za badania nad leczniczymi efektami lobotomii. Zmarł 13 grudnia 1955 roku.

1886 – Urodził się Józef Pankiewicz, malarz, grafik, pedagog, twórca portretów, pejzaży, kompozycji figuralnych – „Wizyta”, „Targ na kwiaty”. Zmarł 4 lipca 1940 roku.

1892 – Urodził się Franciszek Brodniewicz, przedwojenny aktor filmowy i teatralny, czołowy amant kina międzywojennego. Zagrał między innymi w obrazach: „Trędowata”, „Doktor Murek”, „Wierna rzeka”, „Ułani Księcia Józefa”, „Papa się żeni”. Zmarł 17 sierpnia 1944 roku.

1898 – Urodził się Clive Staples Lewis, angielski pisarz, historyk literatury, filozof moralista, autor powieści fantastyczno-naukowych: „Z milczącej planety”, „Perelandra”, „Póki mamy twarze”, a także cyklu „Opowieści z Narnii”. Jego prace zostały przetłumaczone na ponad 40 języków. Zmarł 22 listopada 1963 roku.

1899 – W Hiszpanii powstał słynny do dzisiaj kataloński wielosekcyjny klub sportowy FC Barcelona, istniejący od chwili założenia drużyny piłkarskiej. Założony w 1899 roku przez grupę Szwajcarów, Anglików i Hiszpanów, z czasem stał się katalońską instytucją o dużym znaczeniu społecznym.

1902 – Urodził się Carlo Levi, włoski pisarz i malarz, pochodzenia żydowskiego, z wykształcenia lekarz. Jako malarz inspirował się francuskim impresjonizmem. Kilkakrotnie więziony za działalność antyfaszystowską, został skazany na przymusowy pobyt w Lukanii, na południu Włoch. Lata spędzone na zesłaniu zainspirowały go do stworzenia słynnego dzieła – powieści „Chrystus zatrzymał się w Eboli”. Zmarł 4 stycznia 1975 roku.

1913 – Urodziła się Elżbieta Barszczewska, aktorka teatralna i filmowa, gwiazda okresu międzywojennego. Była związana z wieloma teatrami warszawskimi. Grała główne role w dramatach romantycznych, między innymi: Ofelię w „Hamlecie” Szekspira, Amelię w „Mazepie” Słowackiego, Panią Alving w „Upiorach” Ibsena. Wystąpiła też w wielu filmach, między innymi w „Trędowatej” i „Dziewczętach z Nowolipek”. Zmarła 14 października 1987 roku.

1919 – Zmarł Szymon Winawer, najwybitniejszy polski szachista XIX wieku, czołowy szachista świata w latach 80. XIX wieku. Urodził się 6 marca 1838 roku.

1920 – Urodziła się Wiktoria Calma, polska sopranistka dramatyczna. W kraju dała się poznać jako interpretatorka tytułowej partii w „Halce” Stanisława Moniuszki. W 1947 roku wyemigrowała do Włoch, występowała na koncertach estradowych i radiowych, a także w operze. W 1972 roku brała udział w prawykonaniu opery Dymitra Szostakowicza „Nos” w mediolańskiej La Scali . Zmarła 28 stycznia 2007 roku. 95 rocznica

1923 – Urodził się Krzysztof Boruń, dziennikarz, pisarz science-fiction. Był uczestnikiem Powstania Warszawskiego. Współpracował z „Ilustrowanym Kurierem Polskim” i „Tygodnikiem Demokratycznym”. Popularyzator nauki, głównie astronomii – założyciel Polskiego Towarzystwa Astronautycznego. Napisał powieści: „Próg nieśmiertelności”, „Ósmy krąg piekieł”, „Małe, zielone ludziki”, „Jasnowidzenie inżyniera Szarka”. (zm. 22.05.2000)

1924 – Zmarł Giacomo Puccini, włoski kompozytor muzyki operowej: „Madame Butterfly”, „Tosca”, „Turandot”, „Manon Lescaut”. Światowy sukces przyniosła mu opera „Cyganeria”. Był także organistą w katedrze i kompozytorem muzyki religijnej. Urodził się 22 grudnia 1858 roku.

1928 – Urodził się Andrzej Kijowski, pisarz, eseista, krytyk literacki i teatralny. Współpracował z „Życiem Literackim”, „Przeglądem Kulturalnym” i „Twórczością”. Autor opowiadań – „Diabeł, anioł i chłop”, „Pseudonimy”, szkiców: „Różowe i czarne”, „Miniatury krytyczne”, „Szósta dekada”, „Gdybym był królem”, powieści – „Dziecko przez ptaka przyniesione”, „Grenadier – król”. Zmarł 29 czerwca 1985 roku.

1929 – Admirał Richard Evelyn Byrd, amerykański lotnik i badacz polarny, jako pierwszy człowiek przeleciał samolotem nad biegunem południowym. Richard Byrd, drugi pilot Bernt Balchen, łącznościowiec Harold June i fotograf Ashley McKinley dolecieli samolotem Floyd Bennet nad biegun i z powrotem w 18 godzin i 41 minut. Był to ogromny sukces. Byrd przedsięwziął potem jeszcze 3 wyprawy na biegun południowy, w latach 1933-1935, 1939-1941 i 1946-1947 (operacja Highjump). Za zasługi, a także osobistą odwagę podczas ekspedycji, przejawiającą się w ratowaniu życia innych, Byrd został uhonorowany wieloma odznaczeniami. Zmarł 11 marca 1957 roku.

1932 – Urodził się Jacques René Chirac, francuski polityk, wielokrotny minister, dwukrotny premier, prezydent w latach 1995-2007. Działał na scenie politycznej przez 45 lat, był ostatnim prezydentem Francji urodzonym przed II wojną światową i ostatnim zaangażowanym w politykę jeszcze w czasie prezydentury generała Charles’a de Gaulle’a. W 2011 roku został oskarżony o nadużycia w okresie, gdy pełnił funkcję mera Paryża. Sąd uznał go za winnego defraudacji publicznych pieniędzy i nadużycia zaufania publicznego i skazał na karę dwóch lat więzienia w zawieszeniu.

1933 – Urodził się John Mayall, angielski multiinstrumentalista, kompozytor i producent nagrań. Był pierwszym z brytyjskich muzyków rockowych, który sięgnął do bluesa i zainicjował styl blues rock. Grał między innymi z Erickiem Claptonem, Peterem Greenem oraz Mickiem Fleetwoodem. W roku 2005 został uhonorowany Orderem Imperium Brytyjskiego

1934 – Urodził się Andrzej Bielski, aktor filmowy i teatralny. Przez kilka lat związany z warszawską Estradą, później z teatrem Jerzego Grotowskiego i wrocławskim Teatrem Rozmaitości. Zagrał w filmach: „Martwa fala”, „Trąd”, „Fortuna”, „Wielki Szu”, „Grzech Antoniego Grudy”, „Podróż nad morze”. Zmarł 3 października 1996 roku.

1936 – Urodził się Yuan Lee, amerykański chemik, pochodzenia chińskiego. W 1986 roku otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii, wraz z Dudleyem Robertem Herschbachem i Johnem Polany’em, za „wkład w badanie dynamiki elementarnych procesów chemicznych”.

1939 – Rada Najwyższa Związku Radzieckiego nadała przymusowe radzieckie obywatelstwo polskim obywatelom zamieszkałym na terytorium polskim zagarniętym przez ZSRR we wrześniu 1939 roku.

1944 – Stanowisko premiera rządu polskiego w Londynie objął Tomasz Arciszewski. Został także ministrem pracy i opieki społecznej. Funkcje te pełnił do 1947 roku. Wcześniej był ministrem w Tymczasowym Rządzie Ludowym Republiki Polskiej oraz rządzie ludowym Jędrzeja Moraczewskiego. Poseł na Sejm od 1919 do 1935. Lider podziemnej PPS-WRN. (zm. 1955)

1945 – W Belgradzie proklamowano Federacyjną Republikę Ludową Jugosławii. 70 rocznica

1949 – Zakończył się Kongres Jedności Ruchu Ludowego. Powstało Zjednoczone Stronnictwo Ludowe. ZSL realizowało politykę Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej wobec wsi i było partią satelicką PZPR. W listopadzie 1989 roku ogłoszono rozwiązanie ZSL.

1954 – Urodził się Joel Coen, amerykański reżyser. Wraz z bratem Ethanem tworzy duet artystyczny realizujący filmy, w tym: „Śmiertelnie proste”, „Fargo”, „Człowiek, którego nie było”, „Tajne przez poufne”, „Okrucieństwo nie do przyjęcia”. Ich największym sukcesem jest film „To nie jest kraj dla starych ludzi” z 2007 roku, który nagrodzono aż czterema Oscarami. Trzy z nich otrzymali bracia Coen.

1975 – W Gdańsku uruchomiono rafinerię ropy naftowej. Tego dnia oficjalnie przekazano do rozruchu instalacje bloku paliwowego. Decyzję o budowie rafinerii podjęło Prezydium Rady Ministrów 5 maja 1971 roku. 40 rocznica

1975 – Zmarł Graham Hill, brytyjski kierowca wyścigowy, dwukrotny mistrz świata Formuły 1. Jako jedyny w historii zdobył potrójną koronę sportów motorowych. Wygrał: Formułę 1 w 1962 i 1968 roku, Grand Prix Monako (1963, 1964, 1965, 1968, 1969) oraz Indianapolis 500 w 1966-tym i 24h Le Mans w 1972 roku. Urodził się 15 lutego 1929 roku. 40 rocznica

1981 – Zmarła Natalie Wood, amerykańska aktorka, właściwie Natalja Nikołajewna Zacharienko. Zagrała między innymi w filmach: „Buntownik bez powodu”, „West Side Story, „Na zawsze”, „Gypsy”, „Zielona obietnica”. Urodziła się 20 lipca 1938 roku.

1986 – Zmarł Cary Grant, amerykański aktor brytyjskiego pochodzenia. Odniósł wielki sukces w Hollywood. Do jego najbardziej znanych ról należą kreacje w filmach: „Arszenik i stare koronki”, „Notorious”, „Naga prawda”, „Pogoń za cieniem”. Amerykański Instytut Filmowy umieścił go na drugim miejscu na liście „Największych aktorów wszech czasów”, po Humphreyu Bogarcie. W 1970 roku otrzymał Oscara za całokształt twórczości. Urodził się 18 stycznia 1904 roku.

1991 – Zmarł Ralph Bellamy, amerykański aktor. Zagrał między innymi w filmach: „Dziecko Rosemary”, „Pretty woman”, „Wojna i pamięć”, „Nieoczekiwana zmiana miejsc” oraz w serialu „Wichry wojny”. W 1987 roku został nagrodzony honorowym Oscarem za całokształt pracy aktorskiej. Urodził się 17 czerwca 1904 roku.

1994 – Nalotem na Groznyj, Rosja rozpoczęła pierwszą wojnę z Czeczenią.

1999 – Zmarł Henryk Frąckiewicz, matematyk-mechanik, rektor Politechniki Świętokrzyskiej, członek Polskiej Akademii Nauk. Autor prac naukowych z zakresu teorii konstrukcji siatkowych oraz wielu patentów, między innymi dotyczącego metody laserowego kształtowania metali. Twórca unikalnego laboratorium laserowego kształtowania metali, a następnie jedynego w Polsce ośrodka naukowego w tej dziedzinie – Centrum Laserowych Technologii Metali. (ur. 09.04.1929)

2000 – Zmarła Joanna Rapacka, slawistka, autorka esejów, tłumaczka literatury serbsko-chorwackiej. Opublikowała między innymi: „Rzeczpospolita Dubrownicka”, „Dawna literatura serbska i dawna literatura chorwacka”, „Leksykon tradycji chorwackich”. Od 1967 roku związana z Uniwersytetem Warszawskim, od 1999 roku w stopniu profesora. Urodziła się 24 maja 1939 roku. 15 rocznica

2001 – Zmarł Wiktor Astafjew, rosyjski pisarz, autor powieści: „Ostatni pokłon”, „Szafirowy zmierzch”, „Kradzież”, oraz zbioru opowiadań „Znaki na korze”. Urodził się w 1924 roku.

2001 – Zmarł George Harrison, brytyjski muzyk i piosenkarz rockowy, autor tekstów, jeden z członków zespołu „The Beatles”. Po rozwiązaniu grupy w 1970 roku kontynuował karierę muzyczną zarówno jako solista, jak i współzałożyciel Traveling Wilburys. Od końca lat 70. do początku lat 90. aktywnie działał jako producent filmowy. Urodził się 25 lutego 1943 roku.

2005 – Zmarł Józef Garliński, pisarz, historyk, oficer Komendy Głównej Armii Krajowej, więzień obozu w Auschwitz, długoletni prezes Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. Autor publikacji na temat drugiej wojny światowej, między innymi książki „Enigma”, o niemieckiej maszynie do szyfrowania, której kody, jako pierwsi, rozpracowali polscy matematycy. Był członkiem Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej. Urodził się 14 października 1913 roku. 10 rocznica

2006 – Zmarł Leon Niemczyk, aktor. Podczas 50-letniej kariery zagrał w ponad 400. filmach polskich i 150. zagranicznych. Był przede wszystkim aktorem drugiego planu, ale postaci, które kreował, pozostawały na długo w pamięci. Do jego najznakomitszych ról należą kreacje w filmach: „Nóż w wodzie” Romana Polańskiego, „Baza ludzi umarłych” i „Pociąg” Jerzego Kawalerowicza. Grał w wielu produkcjach zagranicznych, głównie niemieckich, został uhonorowany nagrodą państwową NRD. Występował w filmach historycznych, między innymi w „Krzyżakach”, „Potopie”, licznych filmach dla młodzieży, komediach oraz serialach telewizyjnych – „Złotopolskich”, „Klanie”, ‚Na dobre i na złe” i ‚Ranczu”. Był aktywny zawodowo niemal do końca życia. Jedną z jego ostatnich kreacji była rola Leona w filmie Janusza Majewskiego „Po sezonie”. Urodził się 15 grudnia 1923 roku.

2006 – Zmarła Krystyna Radzikowska, najwybitniejsza polska szachistka lat 50. i 60. XX wieku. Wystąpiła 24 razy w finałach mistrzostw Polski, zdobywając 17 medali, w tym 9 złotych. W 1984 roku uzyskała jako pierwsza Polka tytuł arcymistrzyni szachowej. Urodziła się 5 lutego 1931 roku we Lwowie.

2010 – Zmarł Zbigniew Jerzyna, poeta, krytyk literacki, związany z Orientacją Poetycką „Hybrydy”, redaktor tygodnika „Kultura” i tygodnika „Przegląd Tygodniowy”. Autor tomików poetyckich: „Lokacje”, „Coraz słodszy piołun”, „Modlitwa do powagi”, „Bo myśl z siebie zaczętą…”, „Erotyki”, „Moment przesilenia”. Jego wiersze i słuchowiska przetłumaczono na 35 języków. Laureat wielu wyróżnień, między innymi w 2004 roku otrzymał nagrodę literacką im. Władysława Reymonta, a w 2008 roku został odznaczony Srebrnym Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis. Urodził się 9 maja 1938 roku. 5 rocznica

2010 – Zmarła Irena Renata Anders, artystka rewiowa, pieśniarka i aktorka, kapitan Wojska Polskiego, działaczka polonijna w Wielkiej Brytanii. Była żoną generała Władysława Andersa. Po śmierci męża zajmowała się utrwalaniem spuścizny po generale. Podczas wojny przeszła szlak bojowy z armią Andersa, począwszy od Tockoje i Buzułuku, a następnie Iran, Irak, Palestynę, Egipt i Włochy. Po bitwie o Monte Cassino wystąpiła wraz z zespołem na górze klasztornej, śpiewając po raz pierwszy piosenkę „Czerwone maki na Monte Cassino”. Urodziła się 12 maja 1920 roku. 5 rocznica

2010 – Zmarł Maurice Wilkes, brytyjski informatyk, ceniony za wkład w budowę pierwszych komputerów i wprowadzenie bibliotek programistycznych. Urodził się 26 czerwca 1913 roku. 5 rocznica

2010 – Zmarła Bella Achmadulina, rosyjska poetka, uważana za następczynię Anny Achmatowej. Zaliczana do tzw. pokolenia XX Zjazdu – twórców antystalinowskich. Autorka popularnych wierszy sensualistycznych, cechujących się śpiewnością. Na język polski przetłumaczono zbiory „Struna” i „Uroki muzyki”. Urodziła się 10 kwietnia 1937 roku. 5 rocznica

2012 – Zmarł Jacek Woźniakowski, historyk sztuki, pisarz, publicysta, edytor i wydawca, tłumacz literatury pięknej, profesor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. W latach 1990 -1991 był prezydentem Krakowa. Przez wiele lat współpracował z „Zeszytami Literackimi” i „Tygodnikiem Powszechnym”. Autor między innymi prac: „Czy kultura jest do zbawienia koniecznie potrzebna?”, „Laik w Rzymie i Bombaju”, „Zapiski kanadyjskie”. Laureat wielu nagród, między innymi w 2005 roku został odznaczony Złotym Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis. Urodził się 23 kwietnia 1929 roku.

29 listopada – Andrzejki, obchodzone w wigilię wspomnienia św. Andrzeja

29 listopada – Dzień Chorążego, obchodzony w rocznicę wybuchu Powstania Listopadowego.

29 listopada – Międzynarodowy Dzień Solidarności z Narodem Palestyńskim.

Informacyjna Agencja Radiowa/E.Porycka/dok.

Tagi
Poleć

Powiązane artykuły

Komentarze