News-Serwis

Kalendarium historyczne

28.11 Kalendarium historyczne

28 listopada 2015
00:01

1058 – Zmarł Kazimierz Odnowiciel, książę z dynastii Piastów, władca Polski w latach 1039-1058. Po śmierci ojca Mieszka II w 1034 roku został prawdopodobnie wypędzony z kraju przez możnowładców. Władzę odzyskał przy pomocy cesarza Henryka III i księcia ruskiego Jarosława Mądrego. Starania o odbudowę kraju z kryzysu sprawiły, że Kazimierz został obdarzony przydomkiem „Odnowiciel”. Urodził się 25 lipca 1016 roku.

1520 – Ferdynand Magellan, portugalski żeglarz w służbie hiszpańskiej, przepłynął bezimienną wówczas cieśniną między Ameryką Południową a Ziemią Ognistą, później nazwaną na jego cześć Cieśniną Magellana. 495 rocznica

1561 – Została zawarta unia między Polską a Inflantami. Na jej mocy Kurlandia stała się lennem Polski, część Inflant na lewym brzegu Dźwiny została włączona do Polski i Litwy. Nastąpiła sekularyzacja Zakonu Kawalerów Mieczowych.

1627 – Rozegrała się największa bitwa morska w historii Polski: flota polska pod dowództwem admirała Arenda Dickmana rozgromiła flotę szwedzką w bitwie w Zatoce Gdańskiej pod Oliwą. Szwedzi zostali zmuszeni do wycofania się z Zatoki Gdańskiej, co oznaczało odblokowanie portu od strony morza.

1632 – Urodził się Jean-Baptiste Lully, francuski kompozytor, epoki baroku, włoskiego pochodzenia. Zasłynął jako twórca francuskiej opery narodowej, od 1653 roku był nadwornym kompozytorem króla Ludwika XIV, od którego otrzymał tytuł „Nadintendenta Muzyki Królewskiej”, co uczyniło go najważniejszym i najbardziej wpływowym muzykiem we Francji. Zmarł 22 marca 1687 roku.

1680 – Zmarł Giovanni Lorenzo Bernini, włoski rzeźbiarz, architekt i malarz, autor wystroju wnętrz bazyliki Świętego Piotra w Rzymie i grobowca Urbana VIII. Ukoronowaniem prac przy bazylice była przebudowa placu Świętego Piotra, który wraz z monumentalną kolumnadą stał się głównym akcentem urbanistycznym Watykanu. Zasłynął też wykonaniem, wspartego na 4 spiralnych kolumnach, baldachimu nad grobem św. Piotra w bazylice oraz oprawą tronu św. Piotra. Urodził się 7 grudnia 1598 roku. 335 rocznica

1757 – Urodził się William Blake, angielski poeta, pisarz, rytownik, malarz i mistyk, jego doznania objawień religijnych znalazły odzwierciedlenie w dziełach malarskich i pisarskich. Jego najsłynniejsze zbiory wierszy i rycin to: „Pieśni niewinności”, „Pieśni doświadczenia”, „Widzenia córek Albionu”. Blake inspirował wielu twórców, również współczesnych, wśród nich Jima Morrisona, Bruce’a Dickinsona, niemiecki zespół rockowy „Tangerine Dream”. Zmarł 12 sierpnia 1827 roku.

1772 – Urodził się Luke Howard, angielski chemik, farmaceuta i meteorolog, twórca nowoczesnej klasyfikacji chmur, którym nadał nazwy cirrus, stratus i cumulus, obserwował wpływy księżyca na stan barometru. Był prekursorem badań nad klimatem miasta. W latach 1807 -1816 przeprowadził pierwsze badania miejskiej wyspy ciepła w Londynie. Zmarł 21 marca 1864 roku.

1820 – Urodził się Fryderyk Engels, niemiecki myśliciel i działacz rewolucyjny, jeden z organizatorów I Międzynarodówki. Twórca pojęcia „materializm dialektyczny”. Wraz z Karolem Marksem twórca socjalizmu naukowego i „Manifestu komunistycznego”. Autor prac: „Dialektyka przyrody”, „Pochodzenie rodziny, własności prywatnej i państwa”, „Rozwój socjalizmu od utopii do nauki”. Zmarł 5 sierpnia 1895 roku. 195 rocznica

1829 – Urodził się Anton Rubinstein, rosyjski pianista, kompozytor i dyrygent, założyciel Rosyjskiego Towarzystwa Muzycznego i konserwatorium w Petersburgu, którym kierował w latach 1862-1867 i 1887-1890. Odbywał tournée koncertowe po Europie, potem tournée po Ameryce z Henrykiem Wieniawskim, podczas którego artyści w ciągu ośmiu miesięcy dali 215 koncertów. Autor symfonii, oper, koncertów oraz pieśni i utworów fortepianowych. Zmarł 20 listopada 1894 roku.

1851 – Zmarł Vincenz Priessnitz, niemiecki lekarz, twórca nowoczesnego wodolecznictwa. Wyraz „priessnitz ” wszedł na stałe do języka polskiego, właśnie od niego w spolonizowanej formie wywodzi się słowo „prysznic”. Założony przez Priessnitza zakład wodoleczniczy istnieje do dziś w Lázne Jeseník koło Jeseníka w Czechach. Urodził się 4 października 1799 roku.

1871 – Urodził się Andrzej Strug, właściwie Tadeusz Gałecki, pisarz, legionista, autor powieści: „Pokolenie Marka Świdy”, „Żółty krzyż”, „Ludzie podziemni”, „Dzieje jednego pocisku”, „Mogiła nieznanego żołnierza”. Zmarł 9 grudnia 1937 roku.

1872 – Zmarła Mary Somerville, szkocka fizyk i astronom, autorka prac „Mechanizm nieba”, „Geografia fizyczna”, „Nauka molekularna i mikroskopowa”. Była drugą kobietą, obok Caroline Herschel, której praca naukowa została opublikowana przez Royal Society. Urodziła się 26 grudnia 1780 roku.

1880 – Urodził się Aleksandr Błok, rosyjski poeta i dramaturg, przedstawiciel symbolizmu, autor tomików: „Wiersze o Pięknej Damie”, „Na polu Kulikowym”, „Wiersze o Rosji”, pisał też poematy – „Dwunastu”, „Odwet”, dramaty: „Król na placu”, „Róża i krzyż”, „Nieznajoma”. Zmarł 7 sierpnia 1921 roku. 135 rocznica

1881 – Urodził się Stefan Zweig, pisarz niemiecki, autor opowiadań – „Niecierpliwość serca”, eseju biograficznego „Maria Stuart”, powieści „24 godziny z życia kobiety”. Zmarł 22 lutego 1942 roku.

1889 – Urodził się Antoni Bogusławski, poeta, pisarz, dziennikarz, tłumacz, jeden z pierwszych sprawozdawców sportowych Polskiego Radia – od 1927 roku. Autor zbiorów poezji: „Polna kochanka”, „Kurant”, „Kolędy żołnierskie”, powieści: „Fiodor”, „Pałasz i szpada”, „Tu i tam” oraz utworów dla dzieci – „O rycerzy okruszynce”, „Zajączki”. Po drugiej wojnie światowej przebywał na emigracji w Anglii, był prezesem Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. Zmarł 31 sierpnia 1956 roku.

1894 – Urodził się Arkady Fiedler, pisarz, podróżnik, autor reportaży, opowiadań podróżniczych i wojennych. W czasie II wojny światowej żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, brał udział w bitwie o Anglię. Do jego najbardziej znanych książek należą: „Dywizjon 303”, „Dziękuję ci, kapitanie”, „Ryby śpiewają w Ukajali”, „Kanada pachnąca żywicą”, „Orinoko”. Zmarł 7 marca 1985 roku.

1896 – Urodził się Józef Koffler, kompozytor, dyrygent, muzykolog, publicysta, autor symfonii i utworów kameralnych, kantat, sonat. Zginął zamordowany przez hitlerowców,w 1944 roku w Ojcowie.

1897 – Urodził się Kazimierz Andrzej Jaworski „Kaj”, literat, publicysta, założyciel „Kameny”. Był poetą bliskim tradycji skamandrytów. Zmarł 6 września 1973 roku, w Lublinie.

1907 – Zmarł Stanisław Wyspiański, jeden z najwybitniejszych i najoryginalniejszych artystów okresu Młodej Polski: dramaturg, poeta, malarz, grafik, architekt, projektant mebli. Autor dramatów: „Wyzwolenie”, „Noc listopadowa”, „Bolesław Śmiały”, „Warszawianka”, „Wesele”, twórca witraży, polichromii, portretów, pejzaży, jak: „Macierzyństwo”, „Śpiący Staś”, „Planty o świcie”. Rok 2007 Sejm ustanowił Rokiem Stanisława Wyspiańskiego. W Krakowie w Kamienicy Szołajskich znajduje się muzeum poświęcone artyście. Urodził się 15 stycznia 1869 roku.

1907 – Urodził się Alberto Moravia, włoski dziennikarz, nowelista, powieściopisarz, uważany za jednego z najwybitniejszych pisarzy włoskich 20. wieku. Autor powieści: „Rzymianka”, „Pogarda”, „Konformista”, „Dwie kobiety: Matka i córka”. W utworach wypowiadał się przeciw przemocy, hipokryzji i skostnieniu więzi międzyludzkich, zredukowanych jedynie do seksualności. Zmarł 26 września 1990 roku.

1908 – Urodził się Claude Lévi-Strauss, francuski antropolog i filozof, jeden z wybitnych przedstawicieli strukturalizmu w badaniach nad kulturą, członek Akademii Francuskiej. Jego główne prace to: „Antropologia strukturalna”, „Smutek tropików” oraz „Myśl nieoswojona”. Zmarł 30 października 2009 roku.

1911 – Urodził się Albert Harris, pianista i kompozytor, autor tekstów piosenek. Zasłynął kompozycją “Piosenka o mojej Warszawie”, śpiewaną przez Mieczysława Fogga, oraz słowami do piosenki „Nie masz cwaniaka nad Warszawiaka”. W latach 1946-1949 pracował w Szwecji, gdzie stworzył melodie do filmów: „Tappa inte sugen”, na musicalu „Lady behave” oraz „Greven från gränden”, będącego adaptacją operetki i brytyjskiego filmu z 1937 roku „Me and My Girl”. Zmarł w 1974 roku w Stanach Zjednoczonych.

1912 – Albania proklamowała niepodległość. Tego dnia jest tam obchodzone święto narodowe.

1915 – Urodził się Konstantin Simonow, radziecki pisarz, poeta, dramaturg i działacz polityczny, twórca prozy batalistycznej, poświęconej II wojnie światowej, utrzymanej w konwencji socrealistycznej, między innymi: „Żywi i martwi”, „Dni i noce”, „Nikt nie rodzi się żołnierzem”, „Towarzysze broni”. Zmarł 28 sierpnia 1979 roku. 100 rocznica
1918 – Naczelnik Państwa Józef Piłsudski wydał dekret o utworzeniu zbrojnych sił morskich Rzeczypospolitej Polskiej.

1918 – Józef Piłsudski podpisał dekret o ordynacji i wyborach do Sejmu. Kobiety w Polsce otrzymały bierne i czynne prawo głosu zagwarantowane w dekrecie.

1919 – Nancy Astor jako pierwsza kobieta została wybrana do brytyjskiego parlamentu. W skład Izby Gmin weszła z ramienia Partii Konserwatywnej.

1922 – Odbyło się pierwsze, po 123 latach niewoli, posiedzenie Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej.

1925 – W Nashville, w stanie Tennessee nastąpiło otwarcie Grand Ole Opry, amerykańskiej audycji radiowej country. Jest to najważniejsza radiowa audycja country na świecie i jednocześnie najstarsza nadawana nieprzerwanie audycja radiowa w Stanach Zjednoczonych. 90 rocznica

1930 – Urodził się Lech Budrecki, pisarz, krytyk literacki, tłumacz, kierownik literacki Teatru Ateneum. Autor szkiców o literaturze amerykańskiej, utworów dramatycznych i powieści, np. „Misja”. Publikował w czasopismach: „Literatura na Świecie”, „Kultura”, „Nowe Książki”. Zmarł 31 maja 2004 roku. 85 rocznica

1930 – W Warszawie, w gmachu Wyższej Szkoły Handlowej otwarto główną czytelnię Biblioteki Narodowej. 85 rocznica

1937 – Odsłonięcie pomnika generała Józefa Sowińskiego, obrońcy Reduty Wolskiej w warszawskim parku jego imienia, z okazji obchodów 107. rocznicy Powstania Listopadowego. Podczas uroczystości był obecny prezydent Stefan Starzyński. Brązowy posąg stał na cokole z napisem „Generał Sowiński poległ 6 września 1831 roku na szańcach Woli w obronie ojczyzny.”

1938 – Urodził się Michael Ritchie, amerykański reżyser, scenarzysta i producent filmowy, twórca filmów: „Zaślepieni”, „Pojedynek oszustów”, „Kto tu zwariował?”, „Doktor Kildare”. Zmarł 16 kwietnia 2001 roku.

1939 – Zmarł James Naismith, kanadyjski lekarz, twórca nowoczesnej koszykówki. W 1891 roku wygrał konkurs na grę dla młodzieży, którą nazwano basketball. Z pewnymi zmianami uprawiana jest w tej postaci do dzisiaj. W 1936 roku została dodana do programu olimpiady. Urodził się 6 listopada 1861 roku.

1941 – Urodziła się Laura Antonelli, włoska aktorka filmowa, grała w obrazach: „Czysta i cnotliwa”, „Malizia 2”, „Skąpiec”, „Simona”, „Chory z urojenia”. W latach 70. była uważana za symbol seksu włoskiego i międzynarodowego filmu. W 1974 roku Italian National Syndicate of Film Journalists przyznał jej nagrodę dla najlepszej aktorki, za rolę w filmie „Malizia”. Zmarła 22 czerwca 2015 roku.

1942 – W nocy z 27 na 28 listopada Niemcy rozpoczęli akcję wysiedlania ludności polskiej z Zamojszczyzny. Na na wolnych ziemiach mieli osiedlić się koloniści niemieccy. Do końca lutego 1943 roku hitlerowcy wysiedlili około 42 tysięcy osób.

1942 – Został zamordowany w niewyjaśnionych okolicznościach Marceli Nowotko, działacz komunistyczny, pierwszy przywódca Polskiej Partii Robotniczej, sekretarz Komitetu Centralnego PPR. Urodził się 8 sierpnia 1893 roku.

1942 – Urodził się Jonasz Kofta, poeta, satyryk, aktor kabaretowy – współtwórca kabaretu „Pod Egidą”, dramaturg. Autor tekstów satyrycznych: „Dialogi na cztery nogi”, „Fachowcy”, „Na wszystkich dworcach świata”, poezji -„Pamiętajcie o ogrodach” i tekstów wielu piosenek, które stały się przebojami: „Autobusy zapłakane deszczem”, „Jak dobrze wstać”, „Do łezki łezka”. Zmarł 19 kwietnia 1988 roku.

1943 – W Teheranie rozpoczęła się konferencja z udziałem Winstona Churchilla, Franklina Roosevelta i Józefa Stalina, którą zakończono 1 grudnia 1943 roku wstępnym uzgodnieniem granic Polski. Podczas konferencji dokonano podziału przyszłej Europy na strefy wpływów aliantów zachodnich i ZSRR.

1948 – Urodziła się Agnieszka Holland, scenarzystka i reżyserka filmowa. Reprezentuje polską szkołę tak zwanego „kina moralnego niepokoju”, porusza kontrowersyjne wątki związków międzyludzkich, wyobcowania społecznego, przedstawia trudne kwestie polityczne i religijne. Do jej najważniejszych filmów należą: „Zabić księdza”, „Europa, Europa”, „Tajemniczy ogród”, „Kopia mistrza”, „Trzeci cud”.

1949 – Urodził się Aleksander Godunow, rosyjski tancerz, choreograf i aktor. Przez 13 lat tańczył w balecie Teatru Bolszoj w Moskwie. W 1979 roku w czasie tournée po Stanach Zjednoczonych, poprosił władze amerykańskie o azyl. Występował w nowojorskim Teatrze Baletu Amerykańskiego. Zagrał w kilku filmach – Anna Karenina”, „Świadek”, „Szklana pułapka” Zmarł 18 maja 1995 roku.

1950 – Urodził się Ed Harris, amerykański aktor i reżyser, grał w filmach „Otchłań”, „Truman Show”, „Zabić księdza”, „Apollo 13”, „Kopia mistrza”, „Godziny”, „Wróg u bram”. Czterokrotnie nominowany do Oscara. Za rolę w „Truman Show” otrzymał w 1999 roku Złoty Glob. Często gra i reżyseruje w teatrze. 65 rocznica

1954 – Zmarł Arkadiusz Bożek, działacz polski na Śląsku Opolskim, trybun ludowy, uczestnik powstań śląskich. Po wojnie był wicewojewodą śląsko-dąbrowskim. Należał do PSL, a od 1947 roku – SL. Był także zastępcą pełnomocnika rządu na Śląsk Opolski, gdzie kierował akcją weryfikacyjną i osadniczą. Często stawał w obronie miejscowej ludności, zarówno przed bezmyślnością władz, jak i agresją nowo przybyłych Polaków. Sprawował mandat posła do Krajowej Rady Narodowej i do Sejmu Ustawodawczego oraz szefował zarządowi Towarzystw Uniwersytetów Ludowych. Po 1948 w ramach „walki z przedwojenną reakcją” został odsunięty od działalności publicznej. Urodził się 12 stycznia 1899 roku.

1954 – Zmarł Enrico Fermi, włoski fizyk teoretyk, jeden z twórców podstaw energetyki jądrowej, twórca pierwszego reaktora atomowego oraz współtwórca pierwszej amerykańskiej bomby atomowej. Laureat Nagrody Nobla w 1938 roku w dziedzinie fizyki, za wytworzenie w reakcjach z neutronami nowych pierwiastków promieniotwórczych. Urodził się 29 września 1901 roku.

1960 – Mauretania uzyskała niepodległość od Hiszpanii. Tego dnia jest tam obchodzone święto narodowe. 55 rocznica

1965 – W Warszawie zostało otwarte Muzeum Więzienia Pawiak. Upamiętnia działalność więzienia Pawiak w czasie okupacji niemieckiej w latach 1939-1944. Placówka ma filię – Mauzoleum Walki i Męczeństwa, znajdujące się w dawnej siedzibie Gestapo w dystrykcie warszawskim przy al. Szucha 25. 50 rocznica

1967 – Warszawską Fabrykę Samochodów Osobowych na Żeraniu opuścił pierwszy polski „Fiat 125P”. Produkcja trwała do czerwca 1991 roku.

1970 – Zmarł Jan Drda, czeski dziennikarz, pisarz i dramaturg, komunista. Autor powieści: „Miasteczko na dłoni”, „Wędrówki Piotra Arcyłgarza”, „W gospodzie u wodnika” i komedii – „Igraszki z diabłem”, „Zapomniany diabeł”. W 1968 roku otwarcie sprzeciwił się interwencji wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji, za co został odwołany z funkcji redaktora naczelnego tygodnika „Svět práce”. Urodził się 4 kwietnia 1915 roku. 45 rocznica

1981 – W Warszawie otwarto most imienia generała Stefana Grota-Roweckiego. Uroczystości poświęcenia mostu stały się masową manifestacją środowisk kombatanckich Armii Krajowej i opozycji demokratycznej.

1985 – Zmarł Siergiej Gierasimow, radziecki reżyser, scenarzysta i aktor, autor filmów: „Młoda gwardia”, „Cichy Don”, „Trzecia córka”, „Nad jeziorem”. Urodził się 3 czerwca 1906 roku. 30 rocznica

1987 – Zmarł Stanisław Szenic, pisarz, varsavianista, z zawodu prawnik. Wydał kilkanaście książek poświęconych historii Polski, w szczególności Warszawy: „Generałowie i Hitler”, „Pitaval warszawski”, „Maria Kalergis”, „Królewskie kariery warszawianek”, „Pitaval warszawski”, „Larum na traktach Warszawy” oraz trzytomową monografię „Cmentarz Powązkowski”. Urodził się 13 stycznia 1904 roku.

1989 – Kanclerz Helmut Kohl przedstawił w Bundestagu 10-punktowy program zjednoczenia Niemiec.

1990 – W Rzymie zmarł kardynał Władysław Rubin, wysoki urzędnik Kurii Rzymskiej, biskup pomocniczy gnieźnieński w latach 1964-1979, sekretarz Synodu Biskupów, prefekt Kongregacji do spraw Kościołów Wschodnich w latach 80., kardynał od 1979-go. W czasie II wojny światowej więzień sowieckich łagrów, następnie żołnierz Armii Polskiej generała Władysława Andersa, duszpasterz polskich uchodźców, delegat prymasa Polski Stefana Wyszyńskiego do opieki nad emigracją i uchodźstwem polskim od 1964 do 1980 roku. Sekretarz generalnego Synodu Biskupów w Rzymie (1967-1980). Urodził się 20 września 1917 roku. 25 rocznica

1990 – Brytyjska polityk Margaret Thatcher złożyła rezygnację ze stanowiska premiera Wielkiej Brytanii. Była najdłużej urzędującym brytyjskim premierem w XX wieku, piastowała ten urząd od 1979 roku. W latach 1975-1990 kierowała Partią Konserwatywną. Była także jedyną kobietą w Wielkiej Brytanii wybraną na szefa partii rządzącej. Ze względu na konsekwencję w podejmowaniu decyzji, między innymi w stosunku do brytyjskich górników oraz zdecydowaną postawę wobec państw komunistycznych, zyskała przydomek „Żelaznej Damy”. Jest uważana – obok amerykańskiego prezydenta Ronalda Reagana, za polityka, który przypieczętował upadek komunizmu. Zmarła w 2013 roku. 25 rocznica

1997 -Polska ratyfikowała konwencję o przestrzeganiu praw dzieci.

2010 – Zmarł Samuel Cohen, amerykański fizyk, konstruktor bomby neutronowej. Cohen pracował dla RAND Corporation oraz dla Lawrence Livermore National Laboratory, kiedy opracował w 1958 roku bombę neutronową. Jej moc rażąca polega głównie na intensywnej emisji promieniowania przenikliwego – zabija wszystko, co żyje, nie niszcząc budynków, dróg i mostów. W wywiadzie dla „New York Timesa Cohen mówił: „To najbardziej rozsądna i moralna broń (…) jedyna w całej historii, która ma sens podczas wojny. Kiedy wojna się kończy, świat nadal jest nienaruszony”. Urodził się 25 stycznia 1921 roku. 5 rocznica

28 listopada – Święto narodowe Albanii, obchodzone w rocznicę proklamowała niepodległości.

28 listopada – Święto narodowe Mauretanii, obchodzone w rocznicę uzyskania niepodległości od Hiszpanii w 1960 roku.

28 listopada – Dzień bez Zakupów, obchodzony w Europie w ostatnią sobotę listopada.

28 listopada – Dzień Pamięci Ofiar Wielkiego Głodu i Represji Politycznych, święto państwowe Ukrainy, obchodzone w czwartą sobotę listopada. Zostało ustanowione w 1998 roku przez prezydenta Ukrainy Leonida Kuczmę, początkowo jako: Dzień Pamięci Ofiar Wielkiego Głodu, w 2000 roku dodano: i Represji Politycznych.

Informacyjna Agencja Radiowa/E.Porycka/dok.

Tagi
Poleć

Powiązane artykuły

Komentarze