News-Serwis

Kalendarium historyczne

26.11 Kalendarium historyczne

26 listopada 2015
00:01

1335 – Po kilkudniowych pertraktacjach podczas zjazdu w Wyszehradzie: władcy Węgier – Karol Andegaweński i Czech – Jan Luksemburski rozsądzili spór między królem Polski Kazimierzem Wielkim a Zakonem Krzyżackim. Zakon zobowiązał się do oddania Polsce Kujaw i ziemi dobrzyńskiej, natomiast Pomorze Gdańskie i ziemia chełmińska miały pozostać w składzie państwa krzyżackiego jako wieczysta jałmużna. 680 rocznica

1607 – Urodził się John Harvard, angielski duchowny, pastor, działacz społeczny, współzałożyciel Uniwersytetu Harvarda – wspomógł go zapisem testamentowym, jednej z najstarszych i cieszących się największym prestiżem wyższych uczelni amerykańskich. Zmarł 14 września 1638 roku.

1838 – Urodził się Konrad Brandel, fotograf, fotoreporter, autor portretów, widoków Warszawy, fotografii naukowej. Współpracował z „Tygodnikiem Ilustrowanym”, „Fotografem Warszawskim” i „Wędrowcem”. Kronikarz Warszawy – twórca unikalnej dokumentacji fotograficznej miasta końca XIX wieku. Jego firma jako pierwsza rozpoczęła wydawanie kalendarzy z fotografiami. Pierwszy z nich, na rok 1866 roku, ilustrowany był ponad trzystoma fotografiami z życia Warszawy. Konstruktor aparatu fotograficznego do wykonywania zdjęć migawkowych, tak zwanej „brandlówki”. Zmarł 20 października 1920 roku.

1855 – W Stambule w Turcji zmarł Adam Mickiewicz, najwybitniejszy poeta polski, romantyk, rzecznik idei społecznych, narodowowyzwoleńczych i mesjanistycznych, filomata. Obok Juliusza Słowackiego oraz Zygmunta Krasińskiego uważany za największego poetę polskiego romantyzmu. Autor między innymi „Ody do młodości”, „Konrada Wallenroda”, „Dziadów” i „Pana Tadeusza” oraz przypowieści moralno-politycznej „Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego”. Urodził się 24 grudnia 1798 roku. 160 rocznica

1857 – Urodził się Ferdinand de Saussure, szwajcarski językoznawca, twórca terminów „językoznawstwo diachroniczne”, odnoszącego się do badań historycznych nad językiem, i „językoznawstwo synchroniczne”, opisujące stan języka w danym momencie. Za życia nie wydał ani jednej książki, jego najsławniejsze dzieło „Kurs językoznawstwa ogólnego” przygotowali na podstawie notatek z wykładów dwaj jego uczniowie. Zmarł 22 lutego 1913 roku.

1869 – Urodził się Stanisław Estreicher, historyk prawa, bibliograf, profesor i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, współzałożyciel Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa. W pracy naukowej zajmował się historią prawa niemieckiego i polskiego, historią doktryn politycznych i prawnych, a także bibliografią i edytorstwem. Kontynuował dzieło ojca – „Bibliografię Polską”. Aresztowany podczas Sonderaktion Krakau, zmarł w obozie Sachsenhausen, 28 grudnia 1939 roku.

1880 – Urodził się Kazimierz Junosza-Stępowski, aktor teatralny i filmowy związany z Teatrem Polskim w Warszawie. Wystąpił w wielu przedwojennych filmach: „Ziemia obiecana”, „Dzieje grzechu”, Młody las”, „Ada! To nie wypada!”, „Trędowata”, „Kłamstwo Krystyny”. (zm. 05.07.1943) 135 rocznica

1880 – Urodził się Władysław Konopczyński, historyk, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Polskiej Akademii Nauk, erudyta i poliglota – znał 14 języków, poseł na Sejm I kadencji w II Rzeczypospolitej Polskiej. Jego zainteresowania naukowe obejmowały głównie historię Polski XVII i XVIII wieku i historię parlamentaryzmu europejskiego. Współtwórca „Polskiego Słownika Biograficznego”, autor pracy „Polska w dobie wojny siedmioletniej”. (zm. 12.07.1952) 135 rocznica

1894 – Urodził się Norbert Wiener, amerykański matematyk i filozof, wykładowca na uniwersytetach Columbia i Harvard. Twórca cybernetyki, czyli teorii samosterowności maszyn i komunikowania się maszyny z człowiekiem. Opublikował wiele prac na ten temat, w tym „Cybernetyka” oraz „Cybernetyka i społeczeństwo”. Zmarł 18 marca 1964 roku.

1895 – Urodził się Witold Hulewicz, poeta, pisarz, tłumacz, związany z nurtem polskiego ekspresjonizmu, w latach 30. – kierownik Działu Literackiego Polskiego Radia w Warszawie, w latach okupacji – redaktor tygodnika „Polska żyje!”. Wydał tomik poezji „Płomień w garści” oraz biografię „Przybłęda Boży. Beethoven – czyn i człowiek”. Zginął rozstrzelany w Palmirach, 12 czerwca 1941 roku. 120 rocznica

1898 – Urodził się Karl Ziegler, niemiecki chemik, profesor uniwersytetów w – Heidelbergu i w Halle. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii, w 1963 roku ,za odkrycia i prace dotyczące związków metaloorganicznych i ich zastosowania jako katalizatorów polimeryzacji. Zmarł 11 sierpnia 1973 roku.

1906 – Zmarł Julian Klaczko, właściwie Jehuda Lejb, pisarz polityczny i historyczny, poeta, historyk kultury i sztuki, autor „Wieczorów florenckich”. Urodził się 6 listopada 1825 roku.

1907 – August Strindberg, pisarz szwedzki, twórca nowoczesnego dramatu szwedzkiego. Zainaugurował w Sztokholmie swój Teatr Intymny, wystawiając własną sztukę „Pelikan”.

1919 – Urodził się Ryszard Kaczorowski, ostatni prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie, od śmierci swego poprzednika Kazimierza Sabbata, zmarłego nagle 19 lipca 1989 roku, do 22 grudnia 1990 roku, gdy przekazał insygnia władzy prezydenckiej Lechowi Wałęsie w dniu jego zaprzysiężenia na prezydenta III RP. Zginął 10 kwietnia 2010 roku, w katastrofie lotniczej pod Smoleńskiem.

1920 – Urodziła się Janina Garycka, polonistka, malarka, scenograf. Była kierownikiem literackim Piwnicy pod Baranami i jedną z jej założycieli. Zmarła 5 grudnia 1997 roku. 95 rocznica

1921 – Urodził się Andrzej Nadolski, archeolog, historyk i pedagog, w czasie II wojny – żołnierz Armii Krajowej. Autor prac z zakresu archeologii i militariów: „Broń i strój rycerstwa polskiego w Średniowieczu”, „Ścieżki archeologów”, „Polska broń. Biała broń”. Popularyzator wiedzy z zakresu wojskowości i broni, w prasie, radiu i telewizji. Zmarł 24 grudnia 1993 roku.

1922 – Urodził się Charles Monroe Schulz, amerykański grafik, znany na całym świecie dzięki komiksowi „Fistaszki” i postaci psa Snoopiego. Gwiazda z nazwiskiem Schulza znajduje się w Hollywoodzkiej Alei Gwiazd, powstało muzeum poświęcone artyście, jego imieniem nazwano lotnisko w USA. W 2001 roku otrzymał pośmiertnie Złoty Medal Kongresu, najwyższe odznaczenie cywilne Stanów Zjednoczonych Ameryki. Zmarł 12 lutego 2000 roku.

1922 – Angielski archeolog i egiptolog Howard Carter odkrył w Dolinie Królów grobowiec faraona Tutenchamona, władcy starożytnego Egiptu.

1923 – W Warszawie podpisano traktat handlowy i nawigacyjny między Polską a Wielką Brytanią.

1926 – Zmarł John Moses Browning, amerykański wynalazca pistoletu automatycznego – 7,65 milimetra. Urodził się 21 stycznia 1855 roku.

1926 – Urodził się Sathya Sai Baba, hinduski mistrz duchowy, guru, przywódca religijny. Uważał się za reinkarnację: indyjskiego guru Shirdi Sai Baby, Ramy, Kryszny, Śiwy i Śakti, a także zstąpienie Boga, „ojca, który posłał Jezusa”. Nauki Sai Baby spisane są w licznych książkach i dyskursach, ukazują się również w dwóch polskich czasopismach – „Świetle Miłości” i „Sai Ram”. Zmarł 24 kwietnia 2011 roku.

1931 – Urodził się Adolfo Perez Esquivel, argentyński obrońca praw człowieka, rzeźbiarz, architekt. W 1980 roku został uhonorowany Pokojową Nagrodą Nobla, za zaangażowanie w obronę praw człowieka w Ameryce Łacińskiej.

1939 – Urodziła się Tina Turner, właściwie Anna Mae Bullock, gwiazda amerykańskiej piosenki rockowej, wokalistka, kompozytorka, autorka tekstów. Obdarzona charakterystycznym chropowatym, mocnym głosem, sceniczną charyzmą i energią. Jest uważana za „Królową Rock and Rolla”. Do najbardziej znanych jej piosenek należą – „What’s Love Got to Do with It”, „Private Dancer”, „The Best”.

1942 – Został zamordowany przez hitlerowców Ignacy Fik, krytyk literacki i publicysta, działacz Polskiej Partii Robotniczej, autor wierszy oraz utworów publicystycznych o tematyce społecznej i literackiej – „Dwadzieścia lat literatury polskiej”, „Dlaczego jestem demokratą”, „Rodowód społeczny literatury polskiej”. W czasie wojny działał w podziemiu komunistycznym, rozstrzelany w więzieniu na Montelupich w Krakowie. Urodził się 4 kwietnia 1904 roku.

1950 – Zmarł Jadwiga Courths-Mahler, niemiecka pisarka. Znana głównie jako autorka romansów: „Arystokratyczny zamęt”, „Blask złota”, „Bezdroża miłości”, „Diana”. (ur. 18.02.1867) 65 rocznica

1951 – Urodziła się Ilona Staller, znana pod pseudonimem artystycznym Cicciolina, włoska aktorka pornograficzna, węgierskiego pochodzenia, także aktywistka polityczna, pierwsza w historii gwiazda porno wybrana do parlamentu demokratycznego państwa.

1955 – Premiera komedii filmowej „Irena do domu” w reżyserii Jana Fethke. Główne role zagrali Lidia Wysocka i Adolf Dymsza. 60 rocznica

1955 – Debiut teatralny Zofii Kucówny. Wystąpiła w widowisku „Ballady i romanse”, według Adama Mickiewicza, w reżyserii Haliny Gallowej, w krakowskim Teatrze Młodego Widza. 60 rocznica

1955 – W setną rocznicę śmierci Adama Mickiewicza ponownie odsłonięto odbudowany w Krakowie pomnik poety. Został zniszczony przez htlerowców w 1940 roku. 60 rocznica

1958 – Urodził się Tomasz Beksiński, prezenter radiowy, dziennikarz muzyczny, tłumacz list dialogowych filmów. W programie Drugim Polskiego Radia prowadził audycję „Wieczór płytowy”, a później w Programie Trzecim – „Trójka pod księżycem”, autor felietonów na tematy muzyczne. Zmarł 24 grudnia 1999 roku.

1965 – Urodziła się Joanna Smolarek, lekkoatletka, sprinterka, ośmiokrotna mistrzyni kraju w biegach krótkich – na sto i dwieście metrów. 50 rocznica

1968 – Zmarł Arnold Zweig, niemiecki pisarz, pacyfista, w latach 20. i 30. zaangażowany w ruch syjonistyczny, autor utworów: „Marzenia są drogie”, „Wielka wojna białych ludzi”, „Intronizacja”, „Spór o sierżanta Griszę”. W 1933 roku opuścił Niemcy by powrócić w 1948 roku do NRD. Urodził się 10 listopada 1887 roku.

1969 – Urodził się Marek Bukowski, aktor, reżyser, scenarzysta i producent, laureat Nagrody imienia Cybulskiego w 1995 roku. Grał w filmach „Nad rzeką, której nie ma”, „Nocne graffiti”, „Pożegnanie z Marią”, „Pierwszy milion”, „Na krawędzi”, „1920. Wojna i miłość”. W pamięci widzów zapisał się rolą Mietka Pocięgło w serialu „Dom” oraz Piotra Gawryły w serialu „Na dobre i na złe”.

1980 – Zmarł Ludomir Ślendziński, malarz, rzeźbiarz i pedagog, rektor Politechniki Krakowskiej, profesor Uniwersytetu Wileńskiego. Tworzył kompozycje figuralne i portrety, rzeźby i płaskorzeźby. (ur. 29.10.1889) 35 rocznica

1981 – Zmarł Max Euwe, holenderski szachista, piąty mistrz świata w szachach, autor książek o tematyce szachowej, między innymi „Licz i planuj”. Urodził się 20 maja 1901 roku.

1990 – Zmarł Samuel Noah Kramer, amerykański asyriolog, specjalista w dziedzinie literatury, historii oraz języka Sumerów. Przez większość kariery naukowej był profesorem sumerologii i asyriologii na Uniwersytecie Pensylwanii w Filadelfii oraz kustoszem zbiorów tabliczek klinowych w muzeum tego uniwersytetu. (ur. 28.09.1897) 25 rocznica

1991 – Polska została przyjęta do Rady Europy.

1991 – Zmarł Klaus Kinsky, właściwie Klaus Guenter Karol Nakrzyński, niemiecki aktor teatralny i filmowy, odtwórca głównych ról w filmach Wernera Herzoga: „Nosferatu wampir”, „Woyzeck”, „Fitzcarraldo”, „Cobra Verde”. Urodził się 18 października 1926 roku.

1994 – Zmarł Stanisław Swen Czachorowski, poeta, prozaik, autor zbiorów wierszy: „Echo przez siebie”, „Czas człowieka”, „Planeta cykuty”, „Wieczerza ludzka”. Jego poezja charakteryzowała się tendencjami awangardowymi, a zarazem barokową obfitością środków wyrazu. Urodził się 13 listopada 1920 roku.

1995 – Zmarł Stefan Aleksandrowicz, zootechnik, profesor Wyższej Szkoły Rolniczej w Poznaniu, członek Polskiej Akademii Nauk. Autor podręczników akademickich i rozpraw naukowych, między innymi: „Produkcja trzody chlewnej”, „Zielonki i kiszonki w żywieniu świń”. (ur. 20.03.1904) 20 rocznica

1996 – Zmarła Joan Hammond, australijska śpiewaczka operowa, sopran, nauczycielka śpiewu. Była jedną z najbardziej znanych brytyjskich diw operowych. Sławę zyskała dzięki rolom w operach Pucciniego. Występowała w największych salach operowych świata – Covent Garden Theatre, La Scala czy Teatr Wielki w Moskwie. Urodziła się 24 maja 1912 roku.

2000 – Rozpoczął działalność mBank, pierwszy w Polsce bank wirtualny. Wcześniej był znany z osiągnięć w dziedzinie bankowości korporacyjnej. 15 rocznica

2001 – Zmarła w Paryżu Olga Scherer, polska pisarka, tłumaczka literatury, slawistka, historyk i teoretyk literatury polskiej, europejskiej i amerykańskiej. Autorka powieści – „Wesołych świąt”, „W czas rozmowy”, a także ksiązki dla dzieci „Psim swędem”. Urodziła się 6 stycznia 1924 roku w Krakowie.

2010 – Rosyjska Duma Państwowa przyjęła uchwałę potępiającą zbrodnię katyńską. Przeciwnikami jej przyjęcia byli komuniści z frakcji Komunistycznej Partii Federacji Rosyjskiej KPRF negujący odpowiedzialność Józefa Stalina i NKWD za mord na polskich oficerach. Ostatecznie za uchwałą opowiedziało się 342 deputowanych. Przeciw było tylko 57 członków frakcji komunistów. Nikt nie wstrzymał się od głosu. 5 rocznica

2012 – Zmarł Joseph Murray, amerykański chirurg. W 1954 roku przeprowadził pierwszą udaną operację przeszczepu nerki. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny w 1990 roku, za prace w transplantologii. Urodził się 1 kwietnia 1919 roku.

26 listopada – Dzień Dziękczynienia, świętowany w Stanach Zjednoczonych od 1621 roku, dla upamiętnienia przeżycia przez osadników pierwszej zimy w Ameryce. Obchodzony w czwarty czwartek listopada.

Informacyjna Agencja Radiowa/IAR/K.Koziełł/dok.

Tagi
Poleć

Powiązane artykuły

Komentarze