News-Serwis

Kalendarium historyczne

23.11 Kalendarium historyczne

23 listopada 2015
00:01

912 – Urodził się Otton I Wielki, król niemiecki i cesarz od 962 roku. Dążąc do umocnienia władzy cesarskiej, podporządkował kościół władzy królewskiej, a także wzmocnił panowanie Niemiec na terytorium Słowian zachodnich, poprzez rozciągnięcie nad nimi niemieckiej organizacji kościelnej. Zmarł 7 maja 973 roku.

1407 – Książę Ludwik Orleański został skrytobójczo zamordowany na rozkaz księcia burgundzkiego Jana bez Trwogi. Urodził się 13 marca 1372 roku.

1616 -Urodził się John Wallis, angielski matematyk, kryptograf i teolog, jeden z prekursorów rachunku całkowego. Zmarł 28 października 1703 roku.

1754 – Urodził się Stanisław Poniatowski, bratanek króla Stanisława Augusta. Był dowódcą Regimentu Gwardii Pieszej Koronnej, podskarbim wielkim litewskim, członkiem Komisji Edukacji Narodowej i konfederacji targowickiej. Założył szkołę muzyczną w Warszawie. Urodził się 13 lutego 1833 roku.

1760 – Urodził się François Noël Babeuf, zwany Gracchus, francuski prekursor komunizmu utopijnego, podczas Wielkiej Rewolucji Francuskiej w 1789 roku zorganizował Sprzysiężenie Równych, prowadził działalność propagandową na rzecz zradykalizowania Rewolucji, jako przeciwnik Dyrektoriatu został aresztowany i ścięty. Do poglądów Babeufa nawiązywali między innymi Marks i Engels. Zmarł 27 maja 1797 roku. 255 rocznica

1798 -Urodziła się Klementyna Hoffmanowa, pisarka, tłumaczka, jedna z pierwszych polskich pisarek dla dzieci, twórczyni pierwszego pisma dziecięcego „Rozrywki dla dzieci”. Autorka książek: „Pamiątka po dobrej Matce przez dobrą Polkę”, „Wiązanie Helenki”, „O powinnościach kobiet”. Zmarła 21 września 1845 roku.

1837 – Urodził się Johannes Diderik van der Waals, holenderski fizyk, profesor uniwersytetu w Amsterdamie. Zajmował się badaniami teoretycznymi w dziedzinie termodynamiki. Dał podstawy teorii kinetycznej cieczy, uwzględniając przy tym oddziaływania międzycząsteczkowe. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki, w 1910 roku, za badania równania stanu gazów i cieczy rzeczywistych. Zmarł 8 marca 1923 roku.

1849 – Urodził się Klemens Szaniawski, pisarz, nowelista i felietonista, jeden z najwybitniejszych prozaików drugiej połowy XIX. wieku. W swoich utworach chętnie portretował środowiska chłopskie, drobnoszlacheckie, ale także mieszczan i Żydów warszawskich. Autor opowiadań: „Przy kominku”, „Pan sędzia”, „Z mazurskiej ziemi”, „Obrazki szare”, „Panowie bracia”. Zmarł 21 marca 1898 roku.

1869 -Amerykański chemik John Hyatt, uzyskał pierwsze w świecie sztuczne tworzywo – celuloid. Przez długi czas wykorzystywano go jako materiał, z którego wykonywano taśmę filmową.

1869 – Urodził się Valdemar Poulsen, duński fizyk i elektrotechnik, który skonstruował pierwszą aparaturę wytwarzającą stałe fale radiowe. Przeprowadził pierwszą udaną transmisję głosu ludzkiego. Skonstruował telegrafon oraz pierwszy magnetofon, na który w grudniu 1898 roku uzyskał patent. Zmarł 23 lipca 1942 roku.

1876 – Urodził się Manuel de Falla, kompozytor hiszpański, autor baletów, oper, utworów symfonicznych, fortepianowych i pieśni. Zmarł 14 listopada 1946 roku.

1882 – Urodził się Arnold Szyfman, jeden z najwybitniejszych ludzi teatru, twórca i wieloletni dyrektor Teatru Polskiego w Warszawie. Po wojnie odbudował teatr ze zniszczeń i ponownie został jego dyrektorem, kierował też budową Teatru Wielkiego, założył Muzeum Teatralne. Autor wspomnień „Moja tułaczka wojenna”. Zmarł 11 stycznia 1967 roku.

1887 – Urodził się Borys Karloff, amerykański aktor. Znany z postaci stwora Frankensteina w filmach: „Frankenstein”, „Narzeczona Frankensteina”, „Syn Frankensteina”, a także z ról w innych horrorach: „Dziwny dom”, „Postrach opery”, „Mumia”, „Żywe tarcze”. Zmarł 3 lutego 1969 roku.

1888 – Urodził się Arthur Marx, znany jako Harpo, jeden z rodzeństwa amerykańskich aktorów filmowych i teatralnych. Zagrał między innymi w obrazach: „Kacza zupa”, „Końskie pióra”, „Panika w hotelu”, „Noc w operze”. Zmarł 28 września 1964 roku.

1899 – W San Francisco w hotelu „Palais Royale” zainstalowano pierwszą na świecie szafę grającą.

1902 – Urodził się Jerzy Bukowski, aeromechanik, profesor i dwukrotny rektor Politechniki Warszawskiej, współorganizator Muzeum Techniki w Warszawie w 1955 roku, konstruktor śmigieł, specjalista w zakresie budowy samolotów. Autor wielokrotnie wznawianego podręcznika „Mechanika płynów”. Zmarł 1 czerwca 1982 roku.

1904 – Urodziła się Teresa Roszkowska, malarka i scenografka, w latach 30. związana z nurtem nowego realizmu i tradycjonalizmu. Równolegle do malarstwa uprawiała projektowanie dekoracji scenicznych i kostiumów, współpracowała z Teatrem Polskim i Teatrem Nowe Ateneum w Warszawie oraz Teatrem Nowym w Łodzi. Zmarła tragicznie, zamordowana 25 października 1992 roku, w swoim domu na Saskiej Kępie, w Warszawie.

1908 – Urodził się Konrad Jażdżewski, archeolog, profesor na Uniwersytecie Łódzkim, twórca i dyrektor Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi. Zmarł 21 kwietnia 1985 roku.

1909 – Urodziła się Loda Niemirzanka, tancerka, popularna polska aktorka lat 30., zagrała w filmach „Ada! To nie wypada!”, „Moi rodzice rozwodzą się”, „Jaśnie pan szofer”. W czasie II wojny światowej w Armii Krajowej. Pozostała na emigracji w Anglii. Zmarła 14 sierpnia 1984 roku, w Londynie.

1914 – Urodziła się Mira Michałowska, autorka utworów dla dzieci i młodzieży: „Portret nocą malowany”, „Przeprawa”, „Przez kuchnię i od frontu”, „Drobne ustroje”, a także widowisk i seriali telewizyjnych, w tym – „Wojna domowa”. Tłumaczka literatury anglosaskiej. Zmarła 19 sierpnia 2007 roku.

1916 – Urodził się Tadeusz Hołuj, pisarz i poeta, były więzień obozu koncentracyjnego w Auschwitz-Birkenau, autor „Wierszy z obozu”, dramatu „Dom pod Oświęcimiem”, powieści „Koniec naszego świata” oraz licznych powieści historycznych i współczesnych o tematyce politycznej. Zmarł 23 października 1985 roku.

1918 – Urodził się Kazimierz Winkler, poeta, tłumacz i rysownik, uczestnik Powstania Warszawskiego. Autor wielu popularnych piosenek rozrywkowych, w tym „Czerwony autobus”, „Przyjdzie na to czas”, „Tych lat nie odda nikt”, „Dozwolone od lat osiemnastu”, „Gdy mi ciebie zabraknie” i „Pierwszy siwy włos”. Zmarł 5 lipca 2014 roku.

1920 – Urodził się Paul Celan, austriacki poeta, pochodzenia żydowskiego, od 1948 roku przebywał we Francji, autor zbioru poezji „Mohn und Gedaechtnist”. W Polsce wydano w 1988 roku zbiór „Wiersze”. Zmarł śmiercią samobójczą, 20 kwietnia 1970 roku. 95 rocznica

1922 – Urodziła się Maria Ginter, malarka, rzeźbiarka, pisarka i tenisistka, uczestniczka Powstania Warszawskiego. Po wojnie pracowała jako zawodowy kierowca – jako pierwsza kobieta w Polsce w 1946 roku uzyskała zawodowe prawo jazdy na samochody ciężarowe. Autorka książek: „Pół wieku wspomnień”, „Galopem pod wiatr”, „Ali Baba i jego polskie życie”. Od 1987 roku była fundatorką corocznej nagrody literackiej za twórczość pamiętnikarską. Zmarła 26 sierpnia 2011 roku.

1924 – Urodził się Aleksander Małachowski, polityk, wicemarszałek Sejmu. Od 1980 roku w NSZZ „Solidarność”, internowany w stanie wojennym, w 1983 roku aresztowany pod zarzutem działalności konspiracyjnej. Poseł na Sejm, założyciel Stronnictwa Pracy, a później Unii Pracy – w 1996 roku został jej honorowym przewodniczącym. Przewodniczący Rady Krajowej UP. Pracował w redakcjach „Współczesności”, „Kultury”, w radiu oraz telewizji. W TVP był współautorem programów publicystycznych – „Telewizja nocą” i „Rozmowy o cierpieniu”. Nakręcił ponad 70 filmów dokumentalnych. Zmarł 26 stycznia 2004 roku.

1927 – Zmarł Stanisław Przybyszewski, pisarz, dramaturg, jeden z pierwszych ekspresjonistów w literaturze europejskiej. Autor powieści „Dzieci szatana” i „Homo sapiens”, licznych dramatów, poematów i wspomnień. Urodził się 7 maja 1868 roku.

1927 – Urodził się Angelo Sodano, włoski duchowny katolicki, kardynał, dziekan kolegium kardynalskiego od 2005 roku, emerytowany sekretarz stanu Stolicy Apostolskiej. W 2003 roku otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.

1933 – Urodził się Krzysztof Penderecki, kompozytor, wybitny przedstawiciel polskiej awangardy muzycznej. W 1980 roku zainicjował prywatny festiwal muzyki w Lusławicach. Autor utworów orkiestrowych, wokalnych i oper. Do najbardziej znanych należą: tren – „Ofiarom Hiroszimy”, „Stabat mater”, „Pasja według świętego Łukasza”, oratorium pamięci zamordowanych w Auschwitz-Birkenau – „Dies Irae”, opera „Diabły z Loudun” i „Raj utracony”. Tworzył także muzykę filmową, między innymi do obrazów „Katyń” i „Rękopis znaleziony w Saragossie”.

1936 – W Stanach Zjednoczonych po raz pierwszy użyto lamp neonowych jako źródła oświetlenia.

1939 – Zmarł Bronisław Dembiński, historyk, profesor uniwersytetów – Lwowskiego, Warszawskiego i Poznańskiego. W pracy badawczej zajmował się historią nowożytną papiestwa, historią dyplomatyki nowożytnej, metodologią historii, dziejami europejskiego parlamentaryzmu oraz historią Polski 18. wieku. Autor prac: „Papiestwo wobec upadku Polski”, „U zarania stuleci”, „O materiałach do dziejów Polski wieku 16. i 17.”. Urodził się 14 sierpnia 1858 roku.

1937 – W Moskwie urodził się Karol Modzelewski, historyk, mediewista, działacz opozycji w okresie PRL. W latach 1957 -1964 należał do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Został z niej usunięty po ogłoszeniu z Jackiem Kuroniem „Listu otwartego do członków PZPR”. Więziony przez władze komunistyczne, rzecznik prasowy Krajowej Komisji Porozumiewawczej w latach 1980 -1981, członek Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność. W stanie wojennym internowany, następnie więziony. Senator od 1989-go do 1991 roku, współzałożyciel Solidarności Pracy, honorowy przewodniczący Unii Pracy w latach 1992 -1995.

1942 – Zmarł Stanisław Zaremba, matematyk, filozof, uważany za jednego z najwybitniejszych matematyków 20. wieku. Współzałożyciel Polskiego Towarzystwa Matematycznego, wiceprezes Międzynarodowej Unii Matematycznej. Od 1946 roku Polskie Towarzystwo Matematyczne przyznaje nagrodę jego imienia. Urodził się 3 października 1863 roku.

1942 – Zginął, rozstrzelany przez Gestapo, Stanisław Saks, matematyk, zaliczany do lwowskiej szkoły matematyki, uczestnik powstań śląskich, autor licznych prac naukowych i podręczników akademickich, w tym „Zarysu teorii całki” i „Teorii funkcji analitycznych”. Urodził się 30 grudnia 1897 roku.

1974 – W Nowym Jorku zmarł Cornelius Ryan, amerykański dziennikarz, irlandzkiego pochodzenia, jeden z najwybitniejszych twórców reportażu historycznego. Autor reportaży – „Najdłuższy dzień” – o lądowaniu wojsk alianckich w Normandii i „O jeden most za daleko” – o operacji Market Garden. Urodził się 5 czerwca 1920 roku.

1950 – Urodził się Mariusz Benoit, aktor teatralny, filmowy, telewizyjny, radiowy i dubbingowy, reżyser teatralny, pedagog – profesor w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie. Grał między innymi w filmach: „Kartka z podróży”, „Widziadło”, „Komediantka”, „Wielka wsypa”, „Mistrz i Małgorzata”, „Handlarz cudów”, „Szczur”. 65 rocznica

1953 -Urodził się Waldemar Krzystek, reżyser i scenarzysta filmowy. Twórca obrazów: „W zawieszeniu”, „Zwolnieni z życia”, „Mała Moskwa”, „80 milionów”, serialu telewizyjnego „Anna German”.

1954 – Zmarł Roman Podoski, inżynier mechanik, pionier elektryfikacji kolei w Polsce. Profesor Politechniki Warszawskiej i współzałożyciel Stowarzyszenia Elektryków Polskich. W okresie powojennym pracował nad odbudową warszawskiego węzła kolejowego, budową Szybkiej Kolei Miejskiej w Trójmieście, elektryfikacją linii Warszawa-Śląsk i sieci kolei piaskowych, a także rozbudową sieci trolejbusowej w Wałbrzychu. Urodził się 15 sierpnia 1873 roku.

1970 – Zmarł Alf Prøysen, norweski pisarz, kompozytor, autor nowel, ballad i piosenek. Światową sławę przyniósł mu cykl książek dla dzieci o maleńkiej pani Flakonik. 23.07.1914) 45 rocznica

1971 – Chiny otrzymały stałe miejsce w Radzie Bezpieczeństwa ONZ.

1989 – Początek oficjalnej wizyty premiera Tadeusza Mazowieckiego w Związku Radzieckim.

1994 – Zmarł Erick Hawkins, amerykański choreograf i tancerz tańca nowoczesnego. Urodził się 23 kwietnia 1909 roku.

1995 – Zmarł Louis Malle, francuski reżyser filmowy, twórca obrazów: „Kochankowie”, „Viva Maria”, „Windą na szafot”, „Do zobaczenia chłopcy”, „Ślicznotka”. Od lat 70. pracował w Stanach Zjednoczonych. Urodził się 30 października 1932 roku. 20 rocznica

2002 – Zmarł Roberto Matta, chilijski malarz i rzeźbiarz, jeden z ostatnich wielkich surrealistów. Jego dzieła to głównie kompozycje oparte na przenikaniu się w obrazie przestrzennych struktur tworów-maszyn. Autor fresku w siedzibie UNESCO w Paryżu oraz na uniwersytecie w Santiago de Chile. Urodził się 11 listopada 1911 roku.

2003 – W Gruzji wybuchła „Rewolucja Róż”. Pokojowe protesty Gruzinów doprowadziły do ustąpienia prezydenta Eduarda Szewardnadze i zastąpienia go przez prozachodniego reformatora Michaiła Saakaszwilego. Mimo, że uliczne protesty zaczęły się na początku listopada, to Gruzini obchodzą rocznicę tej „rewolucji” 23 listopada, gdyż tego dnia ustąpił Szewardnadze.

2007 -Zmarł Władimir Kriuczkow, generał armii, polityk radziecki, wysoki funkcjonariusz radzieckich służb specjalnych, w sierpniu 1991 roku jeden z głównych animatorów puczu przeciwko ówczesnemu prezydentowi Michaiłowi Gorbaczowowi. Urodził się 29 lutego 1924 roku.

Informacyjna Agencja Radiowa/IAR/K.Koziełł/dok.

Tagi
Poleć

Powiązane artykuły

Komentarze