News-Serwis

Kalendarium historyczne

01.12 Kalendarium historyczne

01 grudnia 2015
00:01

1338 – W Warszawie w kościele Świętego Jana sędziowie papiescy ogłosili pozew w sprawie zatargu między królem Polski Kazimierzem Wielkim a Zakonem Krzyżackim o Ziemię Chełmińską i Dobrzyńską. W dokumencie został umieszczony pierwszy oficjalny opis Warszawy.

1415 – Urodził się Jan Długosz, kanonik krakowski, historyk, uważany za ojca polskiej historiografii, także dyplomata, wychowawca synów Kazimierza Jagiellończyka: Władysława, Kazimierza, Jana Olbrachta, Aleksandra, Zygmunta i Fryderyka. Autor pierwszej syntezy w historiografii polskiej „Historia Polonica”, dwunastu ksiąg opisujących dzieje Polski od czasów legendarnych do 1480 roku. (zm. 19.05.1480) 600 rocznica

1521 – Zmarł Leon X, papież, który w styczniu 1521 roku ekskomunikował Marcina Lutra. Był ostatnim papieżem niebędącym osobą duchowną w chwili wyboru. (ur. 11.12.1475)

1640 – Portugalia, w której wybuchło powstanie przeciwko Hiszpanom, uzyskała niepodległość. Królem został Jan IV z dynastii Braganzów. 375 rocznica

1716 – Urodził się Etienne-Maurice Falconet, francuski rzeźbiarz, twórca pomnika cara Rosji Piotra I Wielkiego w Sankt Petersburgu. (zm. 24.01.1791)

1728 – Urodził się Jędrzej Kitowicz, pamiętnikarz, autor „Opisu obyczajów za panowania Augusta III” oraz „Pamiętników, czyli Historii polskiej”, w których podjął próbę opisu obyczajowości swojej epoki. (zm. 1804)

1734 – Urodził się książę Adam Kazimierz Czartoryski, mąż Izabeli, działacz polityczny, mecenas literatury i sztuki, komediopisarz, współzałożyciel i komendant Szkoły Rycerskiej, członek Komisji Edukacji Narodowej, poseł na Sejm Czteroletni. Jeden z głównych przeciwników króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Był zwolennikiem reform i Konstytucji 3 maja, odmówił przystąpienia do konfederacji targowickiej. (zm. 19.03.1823)

1743 – Urodził się Martin Heinrich Klaproth, niemiecki chemik, profesor uniwersytetu w Berlinie. Odkrył pierwiastki – uran, cyrkon i cer, wydzielił związki – strontu, tytanu i chromu. Wykazał, że potas występuje nie tylko w roślinach, lecz także w minerałach. Wprowadził wagę jako standardowy przyrząd analityczny. Zmarł 1 stycznia 1817 roku.

1761 – Urodziła się Marie Grosholtz, czyli Madame Tussaud, założycielka Muzeum Figur Woskowych w Londynie. Zmarła 16 kwietnia 1850 roku.

1792 – Urodził się Nikołaj Łobaczewski, rosyjski matematyk, profesor uniwersytetu w Kazaniu, twórca, niezależnie od Jánosa Bolyai’a, geometrii nieeuklidesowej. (zm. 24.02.1856)

1800 – Urodził się Mihály Vörösmarty, węgierski poeta, pisarz i tłumacz, okresu romantyzmu, członek Węgierskiej Akademii Nauk, uczestnik powstania węgierskiego 1848 roku. Autor dramatów „Salomon” i „Krwawe wesele”, eposu „Ucieczka Zelana”. Zmarł 19 listopada 1855 roku. 215 rocznica

1825 – Zmarł Aleksander I Romanow, car Rosji, uczestnik koalicji antynapoleońskiej, na kongresie wiedeńskim doprowadził do utworzenia Królestwa Polskiego, którego królem został w 1815 roku. Z jego polecenia utworzono uniwersytety w Charkowie i Kazaniu oraz reaktywowany Uniwersytet Wileński z polskim językiem nauczania. Był przyjazny Polakom, jego przyjaciel Adam Czartoryski został ministrem spraw zagranicznych. (ur. 23.12.1777) 190

1867 – Urodził się Ignacy Mościcki, prezydent Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1926 -1939, z zawodu chemik, technolog, autor ponad 60 prac naukowych. Opracował przemysłową metodę wytwarzania kwasu azotowego z powietrza. Założyciel Państwowych Zakładów Azotowych pod Tarnowem . Dzielnicę, gdzie zbudowano tę fabrykę, na jego cześć nazwano Mościcami. W 1926 roku wydał dekret, że będzie ojcem chrzestnym każdego siódmego syna w polskiej rodzinie, co dawało chrześniakom wiele przywilejów, w tym bezpłatnej nauki i opieki zdrowotnej. Miał ich około pięciuset. (zm. 02.10.1946)

1869 – Urodził się Eligiusz Niewiadomski, malarz, historyk i krytyk sztuki. Był skrajnym nacjonalistą, w 1922 roku w warszawskiej Zachęcie dokonał zamachu na prezydenta Gabriela Narutowicza. Wyrokiem sądu został skazany na rozstrzelanie. Wyrok wykonano na stokach cytadeli warszawskiej, 31 stycznia 1923 roku.

1880 – Zmarł Adolf Schuch, architekt, twórca wielu warszawskich budowli, między innymi Pałacu Mniszchów przy ulicy Senatorskiej i kaplicy pogrzebowej rodziny Halpertów na cmentarzu ewangelicko-augsburskim. (ur. 16.06.1792) 135 rocznica

1884 – Urodził się Karl Rottluff Schmidt, niemiecki malarz, grafik i rzeźbiarz, jeden z najwybitniejszych reprezentantów ekspresjonizmu. W latach 30. członek Akademii Pruskiej, od 1947 roku profesor berlińskiej Wyższej Szkoły Sztuk Pięknych. Tworzył kompozycje o tematyce mistyczno-symbolicznej, jak – „Kwitnące drzewa” i „Czerwona jodła”. W latach 40. jego prace zostały uznane za „sztukę zdegenerowaną”, a on otrzymał zakaz twórczości malarskiej. Zmarł 10 sierpnia 1976 roku.

1896 – Zmarł Stefan Szolc-Rogoziński, podróżnik, pisarz, etnograf, badacz Kamerunu, autor książek – „Żegluga wzdłuż brzegów Zachodniej Afryki”, „Pod równikiem”. (ur. 14.04.1861)

1896 – Urodził się Gieorgij Żukow, radziecki marszałek, zastępca naczelnego wodza Armii Radzieckiej podczas II wojny światowej. (zm. 18.06.1974)

1903 – Urodził się Szczepan Skorupka, malarz, autor portretów, pejzaży, scen rodzajowych i martwej natury, w latach 50. – współzałożyciel Grupy Zachęta. (zm. 1997)

1907 – Urodziła się Eligia Bąkowska, tłumaczka literatury francuskiej, nauczycielka, pracowała w redakcji romańskiej wydawnictwa „Czytelnik”. (zm. 22.05.1994)

1910 – Urodził się Zdzisław Gozdawa, komediopisarz, poeta, autor tekstów piosenek, satyryk, także kompozytor. W latach 1968-1978, wraz z Wacławem Stępniem, pełnił funkcję dyrektora Teatru Syrena w Warszawie. Autor popularnych piosenek: „Cóż ci więcej mogę dać”, „Budujemy nowy dom”, „Gdy się kogoś ma”, „Małe mieszkanko na Mariensztacie” Zmarł 29 lutego 1990 roku. 105 rocznica

1910 – Urodziła się Alicia Markova, brytyjska tancerka. Występowała w zespołach – Siergieja Diagilewa, Rambert Ballet, Vic-Wells Ballet i American Ballet Theatre. Jej największe role to w: „Giselle” Adolphe’a Adama, „Ognistym ptaku” i „Słowiku” Igora Strawińskiego, „Jeziorze łabędzie” Piotra Czajkowskiego. Od lat 60. zajmowała się pracą pedagogiczną. Odznaczona Orderem Imperium Brytyjskiego. Zmarła 2 grudnia 2004 roku. 105 rocznica

1912 – Urodził się Minoru Yamasaki, amerykański architekt, jeden z projektantów bliźniaczych wież nowojorskiego World Trade Center, zniszczonego wskutek zamachu terrorystycznego 11 września 2001 roku. (zm. 06.02.1986)

1917 – Rząd Stanów Zjednoczonych uznał Komitet Narodowy Polski, powstały z inicjatywy Romana Dmowskiego w Lozannie, jako oficjalne przedstawicielstwo narodu polskiego.

1918 – Polskie Stronnictwo Ludowe Lewica połączyło się z Polskim Stronnictwem Ludowym Piast. Na prezesa wybrano Wincentego Witosa.

1918 – Wprowadzeno biało-czerwoną szachownicę jako znak polskiego lotnictwa wojskowego

1918 – Proklamowano powstanie Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Regentem, a od 1921 roku królem, został Aleksander I Karadzirdziević. W 1929 roku zmieniono nazwę państwa na Królestwo Jugosławii.
1923 -Urodził się Jan Adamczewski, dziennikarz, prozaik, publicysta, miłośnik Krakowa. Pisał między innymi dla „Dziennika Polskiego”, „Echa Krakowa” i „Przekroju”. Ponadto jest autorem książek: „Nie od razu Kraków rozkopano”, „Legendy starego Krakowa”, „Osobliwości Krakowa”, „Mała encyklopedia Krakowa”. (zm. 23.02.1997)

1926 – Urodził się Tadeusz Drewnowski, pisarz, krytyk literacki, specjalizujący się w literaturze XX wieku, autor słynnego eseju o Tadeuszu Borowskim „Ucieczka z kamiennego świata”. Wydał „Dzienniki” Marii Dąbrowskiej. W 1940 roku był więziony na Pawiaku. W latach 1941-1945 żołnierz Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej

1926 – Urodził się Mieczysław Rakowski, polityk komunistyczny, premier w latach 1988 -1989, wielokrotny poseł na Sejm PRL, ostatni I sekretarz PZPR. Na początku lat 90. wycofał się z czynnego życia politycznego, brał jednak udział w debatach publicznych. Był redaktorem naczelnym pisma „Dziś”, pisywał do „Trybuny”, wydał dzienniki – 10 tomów obejmujących lata 1958 -1989, jak również dziennik z lat 1991 – 2001. (zm. 08.11.2008)

1927 – W Stanach Zjednoczonych wprowadzono do sprzedaży nowy model forda – „A”. Samochód kosztował 395 dolarów.

1934 – Zginął Siergiej Kirow, radziecki działacz komunistyczny, uczestnik rewolucji 1905 i 1917 roku oraz wojny domowej, odpowiedzialny za sowietyzację Gruzji. Od 1930 roku był członkiem Biura Politycznego Komitetu Centralnego Wszechzwiązkowej Partii Komunistycznej (bolszewików) /WKP(b). Zwolennik polityki Józefa Stalina, doskonały mówca, ulubieniec rosyjskich robotników. Zamordowany przez agenta NKWD, prawdopodobnie z inspiracji Józefa Stalina. Wydarzenie to stało się pretekstem do fikcyjnych śledztw i do tak zwanych wielkich czystek. (ur. 27.03.1886)

1935 – Urodził się Woody Allen, właściwe nazwisko Allen Stewart Königsberg, jeden z najbardziej uznanych amerykańskich reżyserów, a także aktor, scenarzysta i producent filmowy. Znany jako twórca intelektualnej komedii. Jego filmy bazują na literaturze, seksualności, filozofii, psychologii, jego żydowskim pochodzeniu i Nowym Jorku, gdzie cały czas mieszka. Wydaje książki, jak: „Allen na scenie” oraz „Obrona szaleństwa”. Jest klarnecistą jazzowym. Twórca filmów: „Purpurowa róża z Kairu”, „Klątwa skorpiona”, „Miłość i śmierć”, „Melinda i Melinda”, „Życie i cała reszta”, „Co nas kręci, co nas podnieca”, „O północy w Paryżu”, „Blue Jasmine”. Zdobywca 137 nagród filmowych – w tym czterokrotnie – Oscara. 80 rocznica

1939 – Hitlerowcy wydali w Warszawie rozporządzenie o noszeniu przez Żydów opasek z gwiazdą Dawida. Wszyscy Żydzi powyżej 12. roku życia musieli ją nosić na prawym przedramieniu. Niemiecka definicja “żydowskości” opierała się na pochodzeniu, a nie, jak dotąd, na wyznaniu. Przed końcem grudnia 1939 roku Żydom-emerytom wstrzymano wypłatę świadczeń emerytalnych, a wszystkim odmówiono świadczeń chorobowych oraz pomocy lekarskiej.

1944 – Ukazało się pierwsze wydanie Polskiej Kroniki Filmowej, cotygodniowego 10-minutowego magazynu filmowego, poprzedzającego projekcję filmu w kinach i emitowanego później w telewizji. Magazyn kontynuował przedwojenną tradycję Polskiej Kroniki Filmowej Polskiej Agencji Telegraficznej. W 1995 roku przestał ukazywać się w kinach i telewizji.

1944 – Urodził się Pierre Arditi, francuski aktor filmowy i teatralny, wystąpił w filmach: „Cień”, „Mała apokalipsa”, „Prywatne lęki w miejscach publicznych”, „Wujaszek z Ameryki”.

1945 – Urodziła się Bette Midler, amerykańska aktorka, piosenkarka, kompozytorka, autorka tekstów, producentka nagrań, jedna z najbardziej wszechstronnych wokalistek amerykańskich. Zagrała w filmach: „Kobiety”, „Ta podstępna miłość”, „Zmowa pierwszych żon”, „Kobiety”, „Wariatki”. 70 rocznica

1947 – Zmarł Franz Fischer, niemiecki chemik, w 1926 roku wraz z Hansem Tropschem opracował metodę otrzymywania benzyny syntetycznej. (ur. 19.03.1877

1947 – Zmarł Aleister Crowley, właściwe nazwisko Edward Alexander Crowley, angielski okultysta, mistyk, szachista i alpinista, autor książek, które propagowały jego filozoficzno-mistyczne poglądy. Całe życie spędził na poszukiwaniu, nauczaniu i opisywaniu pewnej formy synkretycznego mistycyzmu. W Polsce ukazała się między innymi jego praca „Goecja według Aleistera Crowleya”. (ur. 12.10.1875)

1949 – Powstała Politechnika Białostocka, początkowo jako Prywatna Wieczorowa Szkoła Inżynierska, podległa Naczelnej Organizacji Technicznej, w 1964 roku zmieniła nazwę na Wyższą Szkołę Inżynierską, a w 1974 roku została podniesiona została do rangi uczelni akademickiej, już jako Politechnika Białostocka.

1949 – Urodził się Pablo Escobar, jeden z szefów kolumbijskiej mafii narkotykowej. Był jednym z najbogatszych ludzi na świecie, dzięki przemytowi kokainy do Stanów Zjednocnych i innych państw. Według rządu USA i Kolumbii, mediów oraz opinii publicznej, był jednym z najpotężniejszych, a jednocześnie najbardziej bezwzględnych i brutalnych dealerów narkotykowych w historii. Został zastrzelony przez policję w Medellin, 2 grudnia 1993 roku.

1958 – Urodziła się Charlene Tilton, amerykańska aktorka, grała w filmach „Blondynka”, „Milczenie baranów”, „Kochany urwis 2”, „Szkolny patrol”. Wystąpiła jako Lucy Ewing w popularnym serialu telewizyjnym „Dallas”.

1959 – W Waszyngtonie został podpisany Traktat Antarktyczny, na mocy którego Antarktyka stała się obszarem międzynarodowych badań naukowych i pierwszą w świecie strefą „zdenuklearyzowaną”. Porozumienie zostało zawarte przez 12 państw. Obowiązywało sygnatariuszy przez 30 lat, w 1991 roku zostało odnowione i przedłużone. Dodano klauzulę o zakazie eksploatacji wszelkich bogactw naturalnych na Antarktydzie, szczególnie ropy naftowej. Traktat ma być renegocjowany po 50. latach – w 2041 roku.

1960 – Urodziła się Andrea Mitscherlich, niemiecka łyżwiarka szybka reprezentująca NRD, wielokrotna medalistka olimpijska, wielokrotna medalistka mistrzostw świata i Europy, a także zdobywczyni Pucharu Świata. 55 rocznica

1961 – Zmarł Włodzimierz Ludwig, pułkownik dyplomowany artylerii Wojska Polskiego, współtwórca nowoczesnej artylerii przeciwlotniczej, okresu międzywojennego, dowódca obrony przeciwlotniczej kraju we wrześniu 1939 roku, a następnie organizator wojsk i lotnictwa we Francji. (ur. 11.12.1889)

1968 – Zmarł Witold Plapis, architekt, pracownik Biura Odbudowy Stolicy, profesor Politechniki Warszawskiej, organizator pierwszego w Polsce Zakładu Naukowego Architektury Krajobrazu w Instytucie Urbanistyki i Architektury Politechniki Warszawskiej. Był inicjatorem utworzenia tak zwanego „zielonego pierścienia” wokół Warszawy, w tym Kampinoskiego Parku Narodowego. (ur. 05.03.1905)

1973 – Zmarł Dawid Ben Gurion, izraelski polityk, działacz i przywódca ruchu syjonistycznego, pierwszy premier Izraela w latach 1948 -1953 i 1955 -1963, uważany za jednego z twórców państwa i „ojca narodu”. 14 maja 1948 roku przewodniczył w uroczystości proklamowania niepodległości Izraela, składając jako pierwszy podpis pod Deklaracją Niepodległości Izraela. (ur. 16.10.1886)

1986 – W budynku dawnego dworca d’Orsay w Paryżu otwarto Muzeum d’Orsay. Placówka gromadzi dzieła poświęcone sztuce i cywilizacji okresu 1848 -1914. Znajdują się tam dzieła słynnych impresjonistów, między innymi: Moneta, Maneta, Gauguina, Lacombe’a, Pissarra.

1989 – Spotkanie przywódcy ZSRR Michaiła Gorbaczowa i papieża Jana Pawła II w Rzymie. Trzy miesiące później Związek Radziecki nawiązał oficjalne stosunki dyplomatyczne ze Stolicą Apostolską.

1989 – Zmarł Alvin Ailey, amerykański tancerz i choreograf, znany jako twórca baletów inspirowanych muzycznymi tradycjami Murzynów amerykańskich. Ich cechą charakterystyczną jest łączenie elementów tańca prymitywnego, nowoczesnego, jazzowego i klasycznego. (ur. 05.01.1931)

1989 – Władze Ukrainy uznały Kościół unicki.

1991 – W referendum niepodległościowym na Ukrainie za niepodległością opowiedziało się 90,32 procent biorących udział w głosowaniu

1991 – Zmarł George Stigler, amerykański ekonomista, profesor uniwersytetów w – Nowym Jorku i Chicago, twórca tak zwanej chicagowskiej szkoły w ekonomii. Zajmował się rynkiem pracy i wyborem publicznym. W 1982 roku został uhonorowany Nagrodą Nobla w dziedzinie ekonomi,i za wkład w badania nad funkcjonowaniem rynków, ich organizacją i strukturą, a także nad przyczynami i skutkami regulowania rynków przez państwo. (ur. 17.01.1911)

1993 – Zmarł Ray Gillen, amerykański muzyk i wokalista. Współpracował z zespołami „Black Sabbath”, „Phenomena” oraz „Blue Murder”. Zdobył sławę jednego z najlepszych głosów rockowych swoich czasów. (ur. 12.05.1959)

1994 – Zmarła Wanda Szuman, działaczka społeczna, pedagog. Jej zainteresowania naukowe obejmowały głównie rozwój sierot i dzieci chowanych w izolacji, a także niepełnosprawnych. Była pionierką metody rehabilitacyjnej osób niepełnosprawnych poprzez pracę artystyczną. (ur. 03.04.1890)

1997 – Zmarł Stephane Grappelli, francuski kompozytor, aktor i skrzypek jazzowy, zaliczany do grona najwybitniejszych osobowości w muzyce 20. wieku. W latach 30. utworzył zespół Quintette du Hot Club de France, który koncertował i nagrywał do wybuchu II wojny światowej. W latach 50. – 70. występował w klubach jazzowych Europy i Stanów Zjednoczonych. Uprawiał różne gatunki muzyki i nagrywał z wieloma muzykami, między innymi z Dukiem Ellingtonem, Earlem Hinesem, Larym Coryellem i Oscarem Petersonem. Dwukrotnie odwiedził Polskę, w 1991 i 1994 roku. (ur. 26.01.1908)

2006 – Zmarła Claude Jade, francuska aktorka, grała w filmach „Skradzione pocałunki”, „Uciekająca miłość”, „Teheran 43”, „Płaszcz północy”, „Tratwa meduzy”. Urodziła się 8 października 1948 roku.

2011 – Zmarła Christa Wolf, niemiecka pisarka, autorka powieści: „Niebo podzielone”, „Rozmyślania nad Christą T.”, „Wzorce dzieciństwa”, zbioru opowiadań „Kota Maksymiliana nowe poglądy na życie”. Była czołową postacią literatury wschodnioniemieckiej. Urodziła się 18 marca 1929 roku.

2013 – Zmarł Jerzy Matałowski, aktor, przez całe życie zawodowe związany był z teatrami stołecznymi: Studio, Rozmaitości, Narodowym i Dramatycznym. W pamięci widzów zapisał się główną rolą w serialu „Kolumbowie” Janusza Morgensterna. Wystąpił również w filmach: „Wszyscy i nikt”, „W te dni przedwiosenne”, „Chce się żyć”, „Dulscy”. Urodził się 1 lutego 1948 roku.

1 grudnia – Światowy Dzień Walki z AIDS, ogłoszony przez Światową Organizację Zdrowia, w 1988 roku.

1 grudnia – Czad obchodzi święto narodowe – Dzień Wyzwolenia.

1 grudnia – Święto narodowe Rumunii – rocznica zjednoczenia Siedmiogrodu i Rumunii w 1918 roku.

Informacyjna Agencja Radiowa/IAR/E.Porycka/dok.

Tagi
Poleć

Powiązane artykuły

Komentarze